آیا آبسه مغزی خطرناک است؟

آبسه مغزی

آبسه مغزی چه زمان اتفاق می افتد؟
علائم مشهود آبسه مغزی چیست؟

آبسه مغز یک عفونت کانونی و چرکی در پارانشیم مغز است که به وسیله کپسول عروقی احاطه شده است. در عین حال برای توصیف عفونت های مغزی بدون کپسول غالبا واژه سربریت به کار می رود.

آبسه مغزی باکتریایی، عفونت درون جمجمه ای نسبتا ناشایعی است که بروز آن به تقریبا ۱ در هزار نفر در سال می رسد (در بیماران بستری).

عوامل مستعد کننده عبارتند از: عفونت گوش میانی و ماستوئیدیت، سینوزیت پارانازال (تقریبا ۴۰% موارد)، عفونت های چرکی قفسه سینه یا سایر نواحی بدن، ترومای باز سر، بعد از جراحی مغز، استئومیلیت کرانیوفاسیال و عفونت های دندانی.

در حدود ۲۰% موارد آبسه های مغزی، منشاء اولیه شناخته شده ای ندارند و تحت عنوان آبسه های مغزی کریپتوژن طبقه بندی می شوند.

آبسه مغزی

آبسه مغزی

اتیولوژی آبسه مغزی

نتایج بررسی روی مدل های تجربی آبسه مغزی نشان می دهد برای آنکه تهاجم باکتریایی به پارانشیم مغز رخ دهد، باید نواحی ایسکمی، نکروز یا هیپوکسی (که از قبل موجود بوده یا همراه با این عارضه ایجاد می شود)، در بافت مغزی وجود داشته باشند.

غالبا تشکیل آبسه مغزی، مراحلی را پشت سر می گذارد که تحت تاثیر ویژگی های ارگانیسم عفونی و قدرت ایمنی میزبان هستند.

چهار مرحله پاتولوژیک در تشکیل آبسه مغز مشخص شده است:

  1. مرحله زودرس سربریت (۳_۱ روز) که با ارتشاح پری واسکولار سلول های التهابی به دور یک هسته مرکزی نکروز انعقادی، مشخص می شود. در این مرحله ادم واضحی نیز دور ضایعه را فرا می گیرد.
  2. مرحله دیررس سربریت (۹_۴روز)، تشکیل اگزودای چرکی سببب بزرگ شدن مرکز نکروتیک می شود و در حاشیه، این مرکز با سلول های التهابی احاطه شده است.
  3. مرحله سوم که مرحله تشکیل کپسو است (۱۳_۱۰ روز) با تشکیل کپسولی که در طرف قشری ضایعه بیشتر از طرف بطنی آن ایجاد شده، مشخص می شود.
  4. مرحله نهایی، تشکیل دیررس کپسول (روز ۱۴ به بعد) است که در طی آن مرکز به خوبی نکروز یافته با یک کپسول کلاژنی متراکم احاطه می شود.

ارگانیسم های شایع مولد آبسه عبارتند از: استرپتوکوک، گونه های باکتریوئید، گونه های سودومونا، گونه های هموفیلوس وانتروباکتریاسهف استافیلوکوک نیز به عنوان عامل آبسه مغزی قابل ذکر است، اما پنوموکوک ها و مننگوکوک ها کمتر مطرح هستند.

منشاء آبسه های مغزی یا ساختمان های مجاور مغز هستند، مانند: سینوس ها، گوش و استخوان جمجمه (راه مجاورتی)، یا ارگان های دور دست (راه هماتوژن)، آبسه های مغزی با منشاء گوش غالبا در لب گیجگاهی (دوسوم موارد) و مخچه (یک سوم موارد) تشکیل می شوند.

آبسه های با منشاء خونی علت تقریبا ۲۵% موارد آبسه های مغزی هستند و غالبا نیز متعدد هستند به طوری که می توان گفت، آبسه های متعدد در ۵۰% موارد منشاء خونی دارند. این آبسه ها تمایل دارند که در مسیر شریان مغزی میانی ایجاد شوند.

علائم عفونت مغزی

علائم عفونت مغزی

نشانه ها و علائم آبسه مغزی

شایع ترین علامت در بیماری که آبسه مغزی دارد، سردرد است. به طور مشخص آبسه مغزی با علائمی مشابه توده گسترش یابنده درون مغزی مشخص می شود، تا یک روند عفونی!

  • تریاد بالینی کلاسیک سردرد، تب و نقایص عصبی فوکال در کمتر از ۵۰% از موارد مشاهده می شود.
  • سردرد غالبا به صورت مداوم و مبهم است و به تدریج شدت آن بیشتر می شود؛ به طوری که دیگر به درمان پاسخ نمی دهد. تب در نیمی از بیماران در زمان تشخیص دیده می شود و لذا فقدان آن تشخیص را رد نمی کند.
  • وقوع تشنج فوکال یا ژنرالیزه در ۳۵_۱۵ درصد بیماران دیده می شود. نقایص عصبی فوکال از جمله همی پارزی، آفازی یا نقایض میدان دید در اکثر بیماران دیده می شود.
  • تظاهر بالینی آبسه مغز، به محل، ماهیت عفونت اولیه و میزان  ICP بستگی دارد. برای مثال همی پارزی، تشنج موتور، سردرد، خواب آلودگی و بی توجهی شایع ترین علامت موضعی آبسه لوب فرونتال است.
  • آبسه لوب تمپورال با اختلال تکلم (دیس فازی)، یا نابینایی هم جهت (هومونیموس همی آنوپی) مشخص می شود. در آبسه های مخچه ای سردرد ناحیه پشت گوش یا پشت سر معمولا، جز علائم اولیه است.
  • نیستاگموس، آتاکسی، علائم افزایش ICP (ادم پایی، تهوع، استفراغ و خواب آلودگی یا گیجی) از نشانه های بارز برخی آبسه های مخچه ای هستند.
  • باید توجه داشت تا زمانی که آبسه به درون بطن پاره نشود یا عفونت به فضای تحت عنکبوتیه نرسد، علائم تحریک مننژ رخ نمی دهد.

تشخیص آبسه مغزی

CT و  MRI از مهم ترین اقدامات تشخیصی به حساب می آیند. MRI در نشان دادن آبسه در مراحل اولیه (سربریت) بهتر از CT اسکن است و نیز آبسه های حفره خلفی را بهتر نشان می دهد.

  • در CT اسکن با ماده حاجب، آبسه مغزی به صورت ضایعه ای فوکال با دانسیته پایین که توسط حلقه ای با دانسیته بالا احاطه شده است، دیده می شود. ادم اطراف نیز به صورت ناحیه ای با دانسیته پایین در اطراف این حلقه، قابل رؤیت است.
  • در T2MRI یک ناحیه مرکزی متشکل از چرک با اینتنسیتی بالا (نمای روشن) دیده می شود که به وسیله یک کپسول با اینتنسیتی پایین (نمای تاریک) و ادم مجاور با اینتنسیتی بالا احاطه شده است. نمای DWI در افتراق آبسه از تومور بسیار کمک کننده است.
  • وجود هوا در داخل آبسه بدون سابقه جراحی مطرح کننده آبسه با عوامل بی هوازی است. همچنین در MRI اسپکتروسکوپی، لاکتات بالا مطرح کننده آبسه مغزی است. تشخیص میکروبیولوژی عامل مسبب، غالبا با رنگ آمیزی گرم و کشت محتویات آبسه (که از طریق آسپیراسیون سوزنی استریوتاکتیک حاصل می شود)، مقدور می شود.
  • کشت های باکتریایی هوازی و غیر هوازی و کشت از نظر مایکوباکتریا و قارچ نیز باید انجام شود. نزدیک به ۱۰% بیماران کشت های خونی مثبت دارند.

تذکر مهم:

در بیمارانی که عفونت کانونی شناخته شده با شک به آبسه یا آمپیم دارند، نباید LP انجام داد. در این حالت آنالیزر CSF کمکی به تشخیص یا درمان نمی کند و فقط خطر فتق مغزی را بالا می برد.

عکس عفونت مغزی

عکس عفونت مغزی

تشخیص افتراقی آبسه مغزی

ترومبوز سینوس ساژیتال فوقانی و انسفالومیلیت حاد منتشر نیز دیده می شوند.

در غیاب تب، تومورهای مغزی اولیه و متاستاتیک؛ تشخیص افتراقی اصلی هستند. همچنین خونریزی مغزی در مرحله تحت حاد و مزمن در تشخیص افتراقی آبسه مغزی قرار می گیرد.

درمان آبسه مغزی

درمان مناسب آبسه ها با ترکیبی از آنتی بیوتیک هایی با دوز مناسب و تخلیه جراحی صورت می گیرد.

برای سال ها درمان استاندارد آبسه مغزی، ترکیبی بود از پنی سیلین G (24 میلیون واحد روزانه IV) با کلرامفنیکل (یک گرم هر ۶ ساعت).

در کسانی که در ریسک آنمی آپلاستیک هستند، به جای کلرامفنیکل، از مترونیدازول (یک گرم Loading  دوز و سپس ۵۰۰ میلی گرم هر ۶ ساعت) استفاده می شد.

درمان تجربی معمولا شامل مترونیدازول و پنی سیلین یا سفالوسپورین نسل سوم (سفوتاکسیم، سفتریاکسون یا سفتازیدیدم) می شود که پوشش دهنده استرپتوکوک ها و بی هوازی های مقاوم به مترونیدازول هستند.

در بیمارانی که آسیب نافذ مغزی داشته اند و یا اخیرا تحت عمل جراحی مغز بوده اند، درمان با سفتازیدیم به منظور افزایش پوشش دهی گونه های سودومونا و انکومایسین برای پوشش دهی استافیلوکوک انجام می گیرد و همچنین ترکیب و انکومایسین و مروپنم یا نفسیلین یا متی سیلین در این موارد درمان خوبی محسوب می شود.

درمان آنتی بیوتیکی برای ۶ الی ۸ هفته ادامه می یابد و پس از آن؛ درمان خوراکی برای ۲ الی ۳ ماه انجام می شود. درمان جراحی ممکن است دوره درمان را به ۱ یا ۲ هفته کاهش دهد.

درمان دارویی بدون جراحی در آبسه های مغزی در موارد زیر توصیه شده است:

  • آبسه های متعدد
  • آبسه های عمیق
  • آبسه های قرار گرفته در نیمکره غالب
  • مننژیت یا اپاندیمیت همزمان
  • آبسه های در حال کوچک شدن، بعد از شروع آنتی بیوتیک در مرحله سربریت قبل از تشکیل کپسول آبسه
  • آبسه های زیر ۳ سانتی متر

آسپیراسیون و تخلیه آبسه، تحت هدایت استریوتاکسی از نظر تشخیص و درمان کمک کننده است. برداشت کامل آبسه از طریق کرانیوتومی یا کرانیکتومی عموما برای آبسه های مولتی لوکوله (چند کانونی)، آبسه قارچی و آبسه های دارای گاز اندیکاسیون دارد.

علاوه بر تخلیه جراحی و درمان آنتی بیوتیکی، بیماران باید درمان پیش گیرانه ضد تشنج نیز دریافت کنند، چراکه تشنج های کانونی یا جنرالیزه بالاست (تقریبا ۳۵%).

درمان ضد تشنج تا حدود ۶ الی ۱۲ ماه لازم است ادامه یابد و تصمیم برای قطع آن بر اساس وضعیت EEG اتخاذ می شود. اگر EEG غیر طبیعی باشد، باید درمان ضد تشنجی را ادامه داد، اما اگر EEG طبیعی باشد باید به آهستگی، درمان ضد تشنج را قطع نمود.

گلوکوکورتیکوئیدها را نباید به طور معمول برای بیمارانی که آبسه مغزی دارند، تجویز نمود. درمان با دگزامتازون وریدی (۱۰ میلی گرم هر ۶ ساعت) معمولا در موارد ادم دور آبسه ای و افزایش ICP بکار می رود.

MRI یا CT اسکن متوالی را باید به صورت ماهیانه یا ۲ بار در ماه (در صورت وجود شواهد بدتر شدن آبسه) تکرار کرد تا زمانی که عدم جذب در MRI یا CT دیده شود.

پیش آگهی آبسه مغزی

مرگ و میر آبسه مغزی به موازات پیشرفت روش های تصویر برداری، بهبود روش های جراحی برای آسپیراسیون استرئوتاکتیک و بهبود آنتی بیوتیک ها، کاهش یافته است.

اگر قبل از شروع آنتی بیوتیک بیمار، هوشیار باشد؛ مرگ و میر در حد ۱ تا ۵% و اگر قبل از شروع آنتی بیوتیک بیمار در کما باشد، مرگ و میر در حد ۵% است.

عوارض قابل توجه از جمله؛ تشنج، ضعف پایدار، آفازی و اختلال ذهنی در ۲۰ تا ۳۰% موارد دیده می شود. تشنج فوکال شایع ترین عارضه ی این بیماری است.

خلاصه کلام

برای تشخیص به موقع آبسه مغزی و یا کنترل و درمان این عارضه نیاز است تا بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران را انتخاب کنید و به او مراجعه نمایید.

اگر درمان آبسه مغزی به تعویق بیافتد ممکن است عواقب ناگوار و حتی جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد. بنابراین در تشخیص به موقع و درمان مناسب این بیماری، درنگ نکنید و سریعا به پزشک متخصص مراجعه کنید تا اقدامات تشخیصی و درمانی در زمان مناسب؛ صورت پذیرند.

پاسخ

سیزده + هفت =

Call Now Button اینستاگرام