همه چیز درباره زوال عقل و سندروم های فراموشی

افزایش جمعیت جهان، به خصوص افراد کهن سال، متخصصین اعصاب را با گروه کثیری از بیماران رو به رو کرده ست که توانایی ذهنی خود را برای کار و حتی نیازهای شخصی از دست داده اند. علی رغم آن که از سایر جهات سالم هستند. معضلات این واقعه در کشور ما هم در شرف وقوع است. لذا آمادگی برای کمک به کاهش این ناتوانی و آگاهی پزشکان جهت برخورد مناسب و پیشگیری از آن در حد امکان، ضرورتی غیر قابل انکار است. در این مقاله قصد داریم درباره زوال عقل و سندروم های فراموشی بیش تر صحبت نماییم.

قبل از اینکه به مبحث دمانس وارد شویم، لازم است با چند تعریف مهم آشنا شویم.

تعریف حافظه

توانایی ثبت، ذخیره سازی و در نهایت بازیافت اطلاعات است (ثبت اطلاعات یعنی دریافت اطلاعات از طریق حس های مختلف که خود ناشی از توجه فرد است.) حافظه یک فعالیت جداگانه و تنها نیست، بلکه مجموعه ای است از تعدادی فرآیندهای جدا از هم ولی مرتبط و براساس فرضیات نوروسایکولوژی آن را به سه قسمت تفکیک می کنند :

حافظه آنی

حافظه آنی مربوط می شود به :

مربوط می شود به :

  • انتقال اطلاعات به سایر سیستم ها
  • دخالت دادن اطلاعات جدید گرفته شده از دنیای خارج (ثبت)
  • یادآوری اطلاعات ذخیره شده قبلی

حافظه اخیر

تبدیل اطلاعات وارده به فرآیند مناسب برای ذخیره شدن است. این حافظه آسیب پذیر است.

حافظه طولانی یا دور

جایگزین شدن و تثبیت اطلاعات در قسمت ذخیره است. ظرفیت حافظه های آنی و اخیر محدود است، ولی حافظه طولانی محدودیت ندارد.

در رابطه با حافظه لازم است با چند اصطلاح دیگر آشنا شویم :

یادگیری

میزان اطلاعات جدید حفظ شده است. برای مثال تعداد دفعات تلاش برای حفظ یک موضوع، به طوری که بتوان آن را به طور کامل یادآوری کرد.


یادآوری

توانایی اوردن بی درنگ حافظه ذخیره شده به “بیان” است یا به عبارت دیگر، توانایی دستیابی به اطلاعات آموخته شده است.


تشخیص

توانایی بیان وضعیتی است که در گذشته تعریف شده است.


فراموشی

ناتوانی در یادآوری با تشخیص اطلاعاتی است که در گذشته به طور کامل یاد گرفته شده است. بیماری ها و شرایط مختلفی می توانند باعث اختلال در حافظه شوند. در برخی از این بیماری ها، اختلال حافظه فقط قسمتی از تظاهرات بیماری را تشکیل می دهد مانند :

  • هیپوتیروئیدی
  • هیپوگلیسمی
  • هیپوناترمی
  • هیپرکلسمی
  • کمبود ویتامین B1 (سندروم ورنیکه – کورساکوف)
  • کمبود ویتامین B12
  • سایر اختلالات متابولیک (این گروه با توجه به قابل درمان بودن، از اهمیت خاصی برخوردارند، در حالی که در برخی دیگر اختلال حافظه تنها علامت بیماری (مانند سندروم اختلال حافظه) یا علامت عمده بیماری (مانند زوال عقل) است.)

زوال عقل یا خردسودگی چیست؟

وضعیتی است که در آن بدون آنکه فرد دچار کنفوزیون یا تغییر سطح هوشیاری باشد، به قدری دچار اختلال در حافظه و دیگر فعالیت های شناختی شود که فعالیت های اجتماعی  و یا شغلی مختل گردد. بیش تر اوقات دمانس ناشی از بیماری دژنراتیو مغز است ولی سایر بیماری های مغزی از جمله سکته مغزی و عفونت ها نیز ممکن است موجب دمانس شوند. از تعریف می توان این نتیجه را گرفت که زوال عقل، از دست دادن چند فعالیت هوشمندانه مجزا ولی مرتبط است و به دلایل مختلف بروز می کند.

انواع زوال عقل

انواع زوال عقل را می توان در 4 گروه اصلی جای داد که عبارتند از :

  • استحاله ای
  • عروقی
  • عفونی
  • متابولیک

از نظر آسیب شناسی در نیمی از موارد، به جز آتروفی مغز، یافته دیگری پیدا نمی شود. دمانس به طور عمده بیماری افراد مسن است. در ایران اطلاعات دقیقی در مورد شیوع این اختلال در دست نیست، اما با توجه به رشد جامعه سالمندان، پیش بینی می شود شیوع این بیماری در طی سال های آتی افزایش یابد.

اتیولوژی

علل دمانس به دو دسته بزرگ برگشت پذیر و برگشت ناپذیر تقسیم می شود. حدود یک چهارم بیماران، به علل قابل درمان دچار هستند و در صورت شروع به موقع درمان می توانند بهبودی پیدا کنند.

دمانس با علت برگشت ناپذیر

بیماری های دژنراتیو

شایع ترین علت دمانس، بیماری دژنراتیو دستگاه عصبی مرکزی است. این بیماری د ر سنین سالمندی ظاهر می شوند و گاهی دمانس های اولیه هم نامیده می شوند. نمونه هایی از این گروه بیماری ها عبارتند از :

  • بیماری آلزایمر
  • بیماری هانتینگتون
  • دمانس با اجسام لویی
  • بیماری پیک
  • پارکینسون
  • فلج پیشرونده فوق هسته ای

در ادامه به بررسی هر کدام از این بیماری ها می پردازیم.

بیماری آلزایمر

در بین بیماری های دژنراتیو از همه مهم تر و شایع تر، بیماری آلزایمر است. در خانواده هایی که یک عضو بیمار است، شانس گرفتاری برای سایر اعضا افزایش می یابد. مواردی از فامیلی بودن بیماری هم وجود دارد. میزان شیوع در زنان، سه برابر مردان است.

علائم بیماری آلزایمر

زودرس ترین نشانه این بیماری، اختلال حافظه است که به از بین رفتن شناخت منجر می شود. شروع بیماری تدریجی است و در ابتدا ممکن است به نداشتن انگیزه. علاقه و فراموشی ناشی از مشغله فکری ربط داده شود. گاهی اوقات شروع بیماری با اختلالات هیجانی (زودرنجی، پرخاشگری، تهاجم و تغییر خلق) و در تعدادی از موارد با علائم جسمانی (احساس گیجی یا سردرد) همراه است. بیماری پیشرونده است و به ناتوانی کامل (عدم توانایی استفاده از وسایل شخصی و حتی فراموشی نام خود) و بالاخره مرگ منجر می شود.

  • اختلال حافظه در ابتدا برای اطلاعات جدید
  • اختلال در تکلم (کم حرفی، گم کردن برخی کلمات در گفتار، پارافازی، صحبت های تکراری و اختلالات دیس فازیک غیر از نوع بروکا و یا ورنیکه)
  • اختلال در شمارش
  • حالت تداعی ذهنی

افسردگی، بی خوابی و بی اشتهایی ممکن است در 5.8 درصد موارد و در برخی آمار، تا 30 درصد موارد دیده شود و گاهی همراه با اختلال شخصیتی است (افسردگی ناشی از آسیب مغزی). رفتارهای هذیانی و سایکوتیک (ناشی از توهم های بینایی و شنوایی) با پیشرفت بیماری در 30 درصد موارد دیده می شوند. بی قراری در 20 درصد موارد، ممکن است دیده شود که با پیشرفت بیماری تشدید می یابد.

سندروم سو تعبیر در 15% موارد دیده می شوند و در افراد جوان تر بیش تر رخ می دهند. اختلال رفتاری به صورت موارد زیر است : 

  • پرخاشگری
  • تهاجم
  • بی قراری
  • گاهی رفتارهای نامناسب جنسی
  • بی اختیاری ادراری و مدفوعی
  • رفتارهای نامناسب دیگر (در 30 الی 85 درصد موارد)

شدت اختلال رفتاری با شدت زوال عقل، رابطه مستقیم دارد. علاوه بر این، نشنج ژنرالیزه و میوکلونوس هم ممکن است رخ دهند.

معاینه بالینی

معاینه عصبی معمولا طبیعی است، ولی ریفلکس های دوره نوزادی در موارد پیشرفته ممکن است بروز کند. تظاهرات راه های اکستراپیرامیدال مانند رژیدیتی، برادی کینزی، کشیده شدن پاها بر روی زمین در موقع راه رفتن، راه رفتن با قدم های کوتاه و تغییر در وضعیت بدن، در مراحل نهایی بیماری شایع است. مدت زنده ماندن بیماران پس از شروع بیماری به طور متوسط 8 سال است.

تشخیص آلزایمر

تشخیص براساس شاخص های انستیتو ملی بیماری های اعصاب و سکته مغزی و آلزایمر و بیماری های وابسته در سال 1984 (NINCDS) به شرح زیر بوده است :

شرح حال افت پیشرونده قابلیت های شناختی بدون علائم بیماری نورولوزیک و یا یستمیک دیگر به سه گروه تقسیم می شوند :

گروه اول : تشخیص قطعی است که با نمونه برداری پس از مرگ تایید می شود.

گروه دوم : تشخیص احتمالی است و دمانس بدون وجود بیماری همراه است، میزان دقت تشخیصی در موارد احتمالی حدود 90 درصد است.

گروه سوم  :  ممکن است آلزایمر باشد که در این دسته علائم زوال عقل وجود دارد ولی همراه بیماری های دیگر مثل هیپوتیروئیدی و سکته مغزی است. میزان دقت تشخیصی در این موارد 60 درصد است.

معیار تشخیص دمانس از نوع آلزایمر (DSM-IV)

  • اختلال حافظه (یادگیری یا به خاطر آوردن)
  • یک یا چند مورد از

آفازی

آپراکسی

آگنوزی

  • اختلال در عملکرد اجرایی (برنامه ریزی، سازمان دهی، حفظ ترتیب و تسلسل در انجام امور، تفکر انتزاعی)
  • افت شناختی، به طوری که در اعمال شغلی و اجتماعی فرد اشکال ایجاد شود (با توجه به عملکرد شغلی و اجتماعی قبلی خود بیمار)
  • سیر بیماری با شروع و پیشرفت تدریجی
  • به علت دلیریوم ایجاد نشده باشد.
  • سایر موارد درگیری سیستم اعصاب مرکزی (مثل سکته مغزی، پارکینسون و …) وجود نداشته باشد.

-در تصویربرداری از همه مهم تر، گشادی بطن های طرفی است و سایر یافته ها ارزش بالینی مهمی ندارند.

-در بررسی آسیب شناسی، یک پدیده منتشر آتروفی مغز همراه از بین نرفتن نورون های مغزی و سایر عناصر عصبی دیده می شود. مهم ترین مشخصه، پلاک های سنی و کلاف های neurofibrillary است.

-از نظر بیوشیمیایی، ثابت ترین یافته، کاهش 50 الی 90 درصدی فعالیت choline acetyl transferase است. پروتئین tau هم ممکن است در این بیماران غیر طبیعی باشد.

دکتر ناصر مهربان

دکتر ناصر مهربان متخصص مغز و اعصاب، عضلات و ستون فقرات متولد 1359 خوزستان ساکن تهران فارغ التحصیل از دانشگاه جندی شاپور اهواز فعالیت در بیمارستان بعثت در شرق تهران

پاسخ

5 × 1 =

مدت زمان مطالعه ۷ دقیقه
Call Now Button
اینستاگرام