چهار راه پاسداران، خیابان دولت، چهار راه کاوه، ساختمان پزشکان جام جم، بالای داروخانه شبانه روزی مقدم، طبقه اول، واحد ۵

خانه » هر آنچه که باید درباره نوروپاتی و روش های درمانی آن بدانید !
۸ دقیقه
نوروپاتی

هر آنچه که باید درباره نوروپاتی و روش های درمانی آن بدانید !

آنچه می خوانید...

نوروپاتی محیطی، در نتیجه آسیب به اعصاب واقع در خارج از مغز و نخاع (اعصاب محیطی)، اغلب باعث ضعف، بی حسی و درد، معمولاً در دست ها و پاها می شود. همچنین می تواند سایر نواحی و عملکردهای بدن از جمله هضم، ادرار و گردش خون را تحت تاثیر قرار دهد. سیستم عصبی محیطی اطلاعاتی را از مغز و نخاع (سیستم عصبی مرکزی) به اعضای بدن ارسال می کند. اعصاب محیطی نیز اطلاعات حسی را به سیستم عصبی مرکزی می فرستند. نوروپاتی محیطی می تواند ناشی از آسیب های تروماتیک، عفونت ها، مشکلات متابولیک، علل ارثی و قرار گرفتن در معرض سموم باشد. یکی از شایع ترین علل دیابت است. افراد مبتلا به نوروپاتی محیطی معمولاً درد را به صورت ضربه زدن، سوزش یا گزگز توصیف می کنند. در بسیاری از موارد، علائم بهبود می یابند، به خصوص اگر ناشی از یک بیماری قابل درمان باشد. داروها می توانند درد نوروپاتی محیطی را کاهش دهند.

نوروپاتی چیست؟

نوروپاتی یعنی آسیب اعصاب محیطی به هر دلیل که باشد، ضایعه ممکن است پوشش میلین، محور اصلی رشته عصبی یا هر دو را گرفتار کند. چنانچه تنها یک عصب آسیب ببیند، مونونوریت (Mononeuritis) گفته می شود مانند فشار به عصب میانی (Median nerve ) در سندرم کانال کارپ. اگر چند عصب به طور جداگانه و پراکنده در اندام ها گرفتار شده باشند، مونونوریت مالتی پلکس (Mononeuritis multiplex) نامیده می گردد مانند آنچه در جذام، لوپوس، دیابت، آرتریت روماتویید و پلی آرتریت گرهی (نودوزا) دیده می شود. چنانچه ضایع های اعصاب اندام ها را به طور قرینه گرفتار کند، اصطلاح پلی نوریت (Polyneuritis) به کار می رود مانند پلی نوریت در دیابت، تماس با سموم کشاورزی و همچنین پس از مصرف بعضی داروها مثل ایزونیازید، فرودانتین و داروهای ضد سرطان.

نشانه های نوروپاتی

هر عصب در سیستم محیطی عملکرد خاصی دارد، بنابراین علائم به نوع اعصاب آسیب دیده بستگی دارد. اعصاب به دو دسته تقسیم می شوند:

  • اعصاب حسی که حس هایی مانند دما، درد، لرزش یا لمس را از پوست دریافت می کنند
  • اعصاب حرکتی که حرکت عضلات را کنترل می کنند
  • اعصاب خودمختار که عملکردهایی مانند فشار خون، تعریق، ضربان قلب، هضم و عملکرد مثانه را کنترل می کنند.

علائم و نشانه های نوروپاتی محیطی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • شروع تدریجی بی حسی، سوزن سوزن شدن یا سوزن سوزن شدن در پاها یا دست ها، که می تواند به سمت بالا در پاها و بازوهای مشاهده می شود.
  • درد تند، ضربانی، ضربان دار یا سوزش
  • حساسیت شدید به لمس
  • درد در حین فعالیت هایی که نباید باعث درد شوند، مانند درد در پاها هنگام وزن دادن به آنها یا زمانی که آنها زیر پتو هستند.
  • عدم هماهنگی و سقوط
  • ضعف عضلانی
  • احساس می کنید در حالی که دستکش یا جوراب پوشیده اید.
  • فلج اگر اعصاب حرکتی تحت تأثیر قرار گیرند.

نمودهای بالینی نوروپاتی

  • شکایت بیمار از اختلال حسی (Subjective) یا به دست آوردن آن توسط پزشک (Objective )
  • کاهش قدرت در اندام مبتلا به ویژه در بخش دیستال آن
  • آتروفی ماهیچه ها که گاهی به ناودانی شدن فواصل بین استخوانی دست ها می انجامد.
  • ریزش مو، تغییرات ناخن ها، سیانوز و سردی اندام مربوطه
  • وجود زخم های کهنه ای که دیر خوب می شوند و ممکن است بدون درد باشند.
  • جدا شدن خودبه خود جزئی از اندام مبتلا (Autoamputation)
  • کاهش یا از بین رفتن رفلکس ها
  • تغییر شکل اندام مانند پیدایش دست پنجه ای (Claw hand)
  • افتادگی مچ دست (Wrist drop) در آسیب عصب رادیال
  • افتادگی پا (Foot drop) در ضایعه ی عصب پرونه آل
  • درد در نوروپاتی اعصاب میانی، رانی و سیاتیک
  • کازالژی (Causalgia)
  • علائم اختلالات اتونوم
  • هیپرتروفی عصب (جذام)

کازالژی (causalgia)

کازالژی یعنی احساس درد ویژه ی نامطبوعی با کیفیت سوزشی در یک عصب محیطی که به طور ناکامل دچار آسیب شده باشد. این درد معمولا چند هفته پس از ضایعه ی عصب در کانون اسیب و سپس در تمام اندام بروز می کند و با لمس عضو مربوطه تشدید می گردد. به طوری که بیمار قادر به تحمل تماس لباس با اندام خود نیست.

روند بالینی کازالژی نوسانات شدید و تخفیف دارد و اعصاب مهمی که بیشتر دچار آن می شوند، عصب های میانی (Median nerve)، اولنار و سیاتیک می باشند. این بیماری هنگام جنگ تحمیلی ایران و عراق به طور شایعی دیده می شد که علت آن صدمه ی اعصاب محیطی در اثر ترکش خمپاره بود.

درمان کازالژی با داروهایی مانند کاربامازپین، فنی تویین و ضد افسردگی های سه حلقه ای مثل آمی تریپتیلین انجام می گیرد. در صورت شکست درمان طبی، از مهار گره های سمپاتیک، برداشتن اعصاب سمپاتیک اندام مبتلا و یا تزریق وریدی گوانتیدین (Guanethidine) در عضو مربوطه استفاده می شود.

علل نوروپاتی

نوروپاتی محیطی آسیب عصبی ناشی از تعدادی از شرایط مختلف است. شرایط بهداشتی که می توانند باعث نوروپاتی محیطی شوند عبارتند از :

بیماری های خود ایمنی

این بیماری ها عبارتند از : سندرم شوگرن، لوپوس، آرتریت روماتوئید، سندرم گیلن باره، پلی نوروپاتی دمیلینه کننده التهابی مزمن و واسکولیت.

دیابت

شایع ترین علت نوروپاتی، دیابت است. در میان افراد مبتلا به دیابت، بیش از نیمی از آنها دچار نوعی نوروپاتی می شوند.

عفونت ها

عفونت ها  شامل برخی از عفونت های ویروسی یا باکتریایی، از جمله بیماری لایم، زونا، ویروس اپشتین بار، هپاتیت B و C، جذام، دیفتری و HIV است.

تومورها

سرطانی (بدخیم) و غیر سرطانی (خوش خیم)، می تواند روی اعصاب تاثیر بدی بگذارد و یا بر روی اعصاب فشار بیاورد. همچنین، پلی نوروپاتی می تواند در نتیجه برخی از سرطان های مرتبط با پاسخ ایمنی بدن ایجاد شود. اینها نوعی اختلال دژنراتیو به نام سندرم پارانئوپلاستیک هستند.

اختلالات مغز استخوان

این اختلالات شامل پروتئین غیر طبیعی در خون (گاموپاتی های مونوکلونال)، نوعی سرطان استخوان (میلوما)، لنفوم و بیماری نادر آمیلوئیدوز است.

نوروپاتی ها با علت ناشناخته(idiopathic)

سندرم گیلن-باره، پلی نوروپاتی التهابی میلین زدای مزمن (CIDP) و آمیوتروفی نورالژیک یا سندرم پارسونژ-ترنر(Parsonage-turner syndrome)

نوروپاتی های با منشا واسکولیتی و عروقی و روماتولوژیک

پلی آرتریت گرهی (نودوزا)،لوپوس،آرتریت روماتویید churj – strauss syndrome
وگنر، سرما زدگی برگر (buerger) در سندروم چرچ استرس نوروپاتی همراه با آسم و ائوزینوفیلی دیده می شود.

نوروپاتی های متابولیک و تغذیه ای

دیابت،هیپو تیروییدی، آکرومگالی، اورمی، بیماری های کبدی، اسپرو، پورفیری، سوءتغذیه، کمبود ویتامبن های B1.B6 و یا B12 و همچنین مصرف بیش از حد ویتامین B6

نوروپاتی های نئوپلازیک و پارانئوپلازیک

فشار به دلیل وجود تومور، نوروپاتی حسی – حرکتی به علت سرطان ریه، پاراپروتئینمی لنفوم، آمیلوییدوز و تجمع سلول های بدخیم پیرامون رشته ی عصبی،نوروپاتی همراه با آنتی بادی Gangloside Anti GMI

سایر بیماری ها

اینها عبارتند از بیماری کلیوی، بیماری کبد، اختلالات بافت همبند و تیروئید کم کار (کم کاری تیروئید).

بررسی های آزمایشگاهی در نوروپاتی ها

افزون بر آزمایش های رایج، تست های دیگری که ممکن است لازم شود عبارتند از:

• تست تحمل گلوکز
• EMG و NCV 
• بررسی مایع نخاع (CSF)
• الکتروفورز پروتئین های خون
• بیوپسی عصب
• آزمایش های مربوط به بیماری های کلاژن و واسکولیتها . درمان نوروپاتیها

انواع نوروپاتی محیطی

سیستم عصبی محیطی از سه نوع اعصاب تشکیل شده است که هر کدام نقش مهمی در حفظ سلامت و عملکرد صحیح بدن شما دارند.

  • اعصاب حسی پیام هایی را از حواس پنج گانه شما (بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی، لامسه) از طریق نخاع به مغز شما منتقل می کنند. به عنوان مثال، یک عصب حسی اطلاعاتی در مورد اشیایی که در دست دارید مانند درد، دما و بافت به مغز شما منتقل می کند.
  • اعصاب حرکتی در جهت مخالف اعصاب حسی حرکت می کنند. آنها پیام هایی را از مغز شما به ماهیچه های شما منتقل می کنند. آنها به عضلات شما می گویند که چگونه و چه زمانی برای تولید حرکت منقبض شوند. مثلاً دستتان را از چیزی داغ دور کنید.
  • اعصاب خودمختار مسئول عملکردهای بدن هستند که خارج از کنترل مستقیم شما رخ می دهند، مانند تنفس، هضم، ضربان قلب، فشار خون، تعریق، کنترل مثانه و برانگیختگی جنسی. اعصاب خودمختار دائماً تحت نظر هستند و به استرس های خارجی و نیازهای بدن پاسخ می دهند. به عنوان مثال، هنگامی که ورزش می کنید، دمای بدن شما افزایش می یابد. سیستم عصبی خودمختار باعث تعریق می شود تا از افزایش بیش از حد دمای بدن شما جلوگیری کند.

نوع علائمی که احساس می کنید به نوع عصب آسیب دیده بستگی دارد

درمان نوروپاتی

برای درمان نوروپاتی ها باید علت اصلی ایجاد کننده آنها تشخیص داده شده و درمان گردد مثلا در درمان سندرم کانال کارپ برداشتن فشار از روی عصب میانی یا در سندروم های پارنئوپلازیک درمان تومور اولیه باید در نظر باشد، در دیابت کنترل دیابت و تجوز ویتامین B1 ضروری است به طور کلی علت نوروپاتی ها هرچه باشد، اکثر بیماران از گزگز، مورمور، کرختی خواب رفتگی و گاهی سوزش اندام ها شاکی می شوند که لازم است برای درمان علامتی از یکی از داروهای زیر یا ترکیبی از آنها استفاده گردد:

• پرگابالین
• گاباپنتین
• کاربامازپین
• دولوکستین(SYMBALTA)
• ضد افسردگی های سه حلقه ای
• ونلافاکسین(ALVENTA)

دکتر ناصر مهربان

متخصص مغز و اعصاب، عضلات و ستون فقرات

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.