تشخیص انواع سردرد چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص انواع سردرد یکی از مهمترین مراحل در انتخاب درمان مناسب و پیشگیری از عوارض احتمالی است. سردردها به‌ ظاهر شبیه هم هستند اما منشا، شدت، مدت و علائم همراه آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد. متخصص مغز و اعصاب برای تشخیص، از یک ارزیابی دقیق بالینی، روش‌های تصویربرداری، بررسی‌های پاراکلینیک و سیستم دسته‌ بندی استاندارد ICHD-3 استفاده می‌کند. در این مقاله هر آنچه باید درباره تشخیص سردرد و نشانه‌های آن بدانید به شما توضیح خواهیم داد. همچنین در انتهای مقاله می‌توانید به صورت آنلاین توسط متخصص ویزیت شوید.

تشخیص انواع سردرد بر اساس طبقه بندی استاندارد

سیستم بین‌ المللی ICHD-3 معتبرترین ابزار برای طبقه‌ بندی و تشخیص انواع سردرد است. در این سیستم، سردردها در سه گروه اصلی قرار می‌گیرند. شناخت این دسته‌ بندی برای متخصص مغز و اعصاب اهمیت زیادی دارد، زیرا مسیر درمان و بررسی‌های لازم بر اساس همین تشخیص پایه‌گذاری می‌شود.

۱. سردردهای اولیه

در این گروه، سردرد خود یک بیماری مستقل محسوب می‌شود و علت زمینه‌ای مشخصی برای آن یافت نمی‌شود. این نوع سردردها شایع‌تر هستند و الگوی مشخص و قابل تشخیص دارند. از مهمترین موارد این گروه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• میگرن یک درد ضربان‌دار، یکطرفه، همراه با تهوع، حساسیت به نور و گاهی علائم بینایی
• سردرد تنشی  که دارای حس فشار یا سفتی دور سر، دوطرفه و مرتبط با استرس یا خستگی عضلات گردن
• سردرد خوشه‌ای یکی از شدیدترین انواع سردرد؛ درد یکطرفه اطراف چشم همراه با اشک‌ ریزش، قرمزی چشم و گرفتگی بینی با حملات دوره‌ای و شبانه

۲. سردردهای ثانویه

در این گروه، سردرد نتیجه یک بیماری زمینه‌ای است. این موارد از نظر بالینی اهمیت بیشتری دارند و بسیاری از آن‌ها نیاز به تشخیص فوری دارند. علل سردردهای ثانویه شامل موارد زیر است:

• خونریزی‌های مغزی مانند خونریزی زیر عنکبوتیه که با سردرد ناگهانی و شدید همراه است.
• افزایش یا کاهش فشار داخل جمجمه که سردردهای صبحگاهی، تهوع، دوبینی یا تغییرات بینایی از نشانه‌های آن است.
• عفونت‌های مغزی مانند مننژیت و انسفالیت که با تب، حساسیت به نور و اختلال هوشیاری همراه‌اند.
• اختلالات چشمی، سینوسی یا دندانی که درد ناشی از این ساختارها می‌تواند به‌ صورت سردرد بروز کند و از انواع اولیه متمایز شود.
• اختلالات متابولیک شامل کاهش اکسیژن یا افزایش CO₂ که می‌تواند منجر به سردرد مداوم شود.
• تومورها یا هماتوم‌های مغزی که معمولا با سردردهای تدریجی، بدتر شونده یا همراه با علائم عصبی همراه هستند.
• مصرف یا قطع مصرف داروها و مواد از جمله مسکن‌ها، الکل، کافئین یا مواد محرک که باعث بروز سردرد خواهد شد.

۳. نورالژی‌های اعصاب جمجمه‌ای و دردهای صورت

این دسته شامل اختلالات عصبی است که درد آن‌ها ماهیت الکتریکی، تیز و کوتاه‌مدت دارد و اغلب به‌ صورت حملات ناگهانی تکرار می‌شود. از جمله:

• نورالژی عصب سه‌قلو با درد شدید، ناگهانی و برق‌ آسا در یک سمت صورت، در ناحیه فک یا گونه
• نورالژی گلوسوفارنژیال با درد تیز در ناحیه حلق، گوش یا پشت زبان و تحریک شونده با بلع یا صحبت
• نورالژی لارنژیال فوقانی با درد عمقی و شدید در ناحیه حنجره و تشدید شونده با صحبت یا سرفه

این نوع دردها اغلب بسیار شدیدتر از سردردهای معمولی هستند و بیمار به دلیل شدت درد فورا به پزشک مراجعه می‌کند.

توضیحات دکتر ناصر مهربان درباره تشخیص انواع سردرد:

اصول تشخیص انواع سردرد در معاینه بالینی

متخصص مغز و اعصاب، قبل از هر آزمایشی، بر پایه شرح حال دقیق بیمار شروع می‌کند؛ زیرا بیش از ۸۰ درصد سردردها تنها با شرح حال و معاینه دقیق قابل تشخیص هستند.

سن شروع سردرد

سن آغاز علائم یکی از مهمترین سرنخ‌ها در تشخیص انواع سردرد است، زیرا بسیاری از اختلالات الگوی سنی مشخصی دارند. برای مثال، میگرن در سنین نوجوانی تا قبل از ۴۰ سالگی شروع می‌شود و بروز آن در سنین بالا کمتر دیده می‌شود. در مقابل، اگر سردرد بعد از ۵۰ سالگی آغاز شود، باید به علل جدی‌تری مانند آرتریت تمپورال یا ضایعات مغزی مشکوک شد و بررسی‌های دقیق‌تری انجام داد.

سرعت شروع سردرد

سرعت رسیدن سردرد به اوج شدت، یک معیار کلیدی در افتراق سردردهای خطرناک از سردردهای اولیه است. سردرد برق‌ آسا که ظرف چند ثانیه تا یک دقیقه به شدیدترین حالت خود می‌رسد، می‌تواند نشان‌ دهنده خونریزی زیر عنکبوتیه یا پارگی عروقی باشد. در مقابل، شروع تدریجی سردرد بیشتر در بیماری‌هایی مثل میگرن، سردرد تنشی یا مننژیت ویروسی دیده می‌شود.

مدت زمان سردرد

هر نوع سردرد الگوی زمانی مشخصی دارد و همین ویژگی به متخصص کمک می‌کند نوع آن را تشخیص دهد. میگرن اغلب بین ۴ تا ۷۲ ساعت طول می‌کشد و طولانی‌ مدت است، در حالی که سردرد خوشه‌ای دوره‌های بسیار کوتاهتر اما شدید دارد. از سوی دیگر، نورالژی تری‌ژمینال به‌ صورت دردهای ناگهانی چند ثانیه‌ای بروز می‌کند و همین مدت کوتاه، کلید تشخیص آن است.

تکرار حملات سردرد

تعداد و تکرار حملات نقش مهمی در تشخیص انواع سردرد دارد، زیرا هر اختلال الگوی تکراری خاص خود را دارد. سردرد خوشه‌ای ممکن است در یک دوره فعال تا ۸ بار در روز رخ دهد و ماهیتی بسیار دوره‌ای نشان می‌دهد. در مقابل، سردردهای تنشی روزانه یا چند بار در هفته و اغلب در ساعات عصر ایجاد می‌شوند که نشان‌ دهنده ارتباط آن با خستگی و استرس روزانه است.

زمان وقوع سردرد

بازه زمانی بروز سردرد نیز به تشخیص درست کمک می‌کند زیرا برخی اختلالات الگوهای زمانی مشخصی دارند. سردردهایی که بیمار را از خواب بیدار می‌کنند می‌توانند نشانه کلاستر هدیک، میگرن شبانه یا حتی افزایش فشار داخل جمجمه باشند. اگر سردرد بیشتر در ساعات صبح رخ دهد، احتمال سردرد ناشی از فشار داخل جمجمه یا مشکلات خواب نیز مطرح می‌شود.

عوامل تشدیدکننده وکاهش دهنده سردرد

برخی محرک‌ها می‌توانند سردرد را تشدید یا تخفیف دهند و بررسی آن‌ها در تشخیص دقیق بسیار کمک‌ کننده است. محرک‌هایی مانند نور، صدا، فعالیت بدنی، بوی تند و تغییرات هورمونی میگرن را بدتر می‌کنند. از سوی دیگر، استراحت در محیط تاریک، هیدراته بودن و کاهش تنش عضلانی اغلب باعث کاهش شدت برخی سردردها، به‌ ویژه سردرد تنشی می‌شود.

تشخیص انواع سردرد اولیه

برای تشخص انواع سردرد اولیه باید علائم آن‌ها را بشناسید:

۱. سردرد میگرنی

• درد ضربان‌دار
• یکطرفه
• همراه با تهوع، حساسیت به نور و صدا
• تشدید با فعالیت

نوعی از علائم قبل از سردرد ممکن است شامل جرقه‌های نوری، خطوط زیگزاگی یا اختلالات گفتاری باشد.

۲. سردرد تنشی

• احساس فشار یا سفتی مانند یک نوار دور سر
• درد مبهم و دوطرفه
• معمولا خفیف تا متوسط
• تشدید نمی‌شود مگر در شرایط استرس شدید

۳. سردرد خوشه‌ای

• درد یکطرفه و اطراف یک چشم
• احساس سوراخ‌ کننده یا سوزشی
• اشک‌ ریزش، گرفتگی بینی، قرمزی چشم
• دوره‌ای و معمولا شبانه

برای دریافت مشاوره تخصصی با بهترین دکتر درمان سردرد در تهران فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود.

تشخیص انواع سردرد ثانویه

این سردردها ممکن است نشانه بیماری‌های جدی باشند و نیاز به بررسی فوری دارند و علائم آن‌ها شامل موارد زیر است:

۱. افزایش فشار داخل جمجمه

• سردرد صبحگاهی
• تهوع
• دوبینی
• تاری دید ناشی از پاپیلدم

۲. خونریزی مغزی

• سردرد ناگهانی و بسیار شدید
• سفتی گردن
• تهوع، کاهش سطح هوشیاری

۳. سردردهای عفونی

• تب
• تهوع
• حساسیت به نور
• اختلال هوشیاری

۴. اختلالات گردن و ستون فقرات

• سردرد پشت سر
• محدودیت حرکت گردن
• درد با چرخش یا خم‌ کردن گردن
• حساسیت عضلات گردن
• درد تیر کشنده به شانه یا بازو

۵. مشکلات چشمی، دندانی و سینوسی

• تاری دید
• درد پشت چشم
• درد فک
• درد دندان یا لثه
• درد با جویدن
• سردرد پیشانی
• درد گونه‌ها
• احساس فشار صورت

🩺درمان سردرد می‌تواند یک موضوع بسیار جدی باشد. اگر سردردهای شما مزمن هستند، همین حالا برای دریافت مشاوره تخصصی با شماره زیر تماس بگیرید👇🏼
☎️۰۹۳۷۳۵۳۳۹۹۲📞

روش‌های پاراکلینیکی برای تشخیص انواع سردرد

در صورت وجود علائم هشدار، یا زمانی که تشخیص قطعی نیست، متخصص از روش‌های زیر استفاده می‌کند:

تصویربرداری MRI و CT اسکن

تصویربرداری مغزی یکی از مهمترین ابزارهای تشخیصی در مواردی است که احتمال ضایعات خطرناک مانند خونریزی مغزی، تومور یا افزایش فشار داخل جمجمه مطرح باشد. MRI با دقت بالا ساختارهای نرم مغزی و ضایعات کوچک را نشان می‌دهد، در حالی که CT اسکن سریع‌ترین روش برای تشخیص خونریزی‌های حاد محسوب می‌شود.

آزمایش خون

آزمایش خون زمانی درخواست می‌شود که احتمال وجود عفونت، التهاب یا اختلالات متابولیک مطرح باشد. افزایش CRP و ESR می‌تواند نشانه درگیری عروقی مانند آرتریت تمپورال باشد، در حالی که تغییرات گلبولی یا الکترولیتی می‌تواند سردردهای ثانویه مرتبط با مشکلات سیستمیک را نشان دهد.

نوار مغز (EEG)

EEG عمدتا در مواردی کاربرد دارد که سردرد با علائم عصبی مانند بیهوشی، حرکات غیرطبیعی، تشنج یا اختلالات گذرای بینایی همراه باشد. این روش فعالیت الکتریکی مغز را بررسی می‌کند و می‌تواند به افتراق سردردهای همراه با تشنج یا اختلال عملکرد مغزی کمک کند.

علائم هشداردهنده در تشخیص سردرد

به محض مشاهده این علائم باید به متخصص مراجعه نمایید:

• سردرد ناگهانی و بسیار شدید
• سردرد همراه با تب
• سردرد همراه با ضعف یا بی‌حسی بدن
• تغییرات بینایی یا گفتار
• سردرد جدید بعد از ۵۰ سالگی
• سردرد بعد از ضربه به سر
• سردردی که الگوی آن تغییر کرده باشد

تفاوت سردردهای خطرناک با سردردهای شایع

سردردهای شایع مانند میگرن، سردرد تنشی یا سردرد خوشه‌ای الگوی تکراری و قابل پیش‌بینی دارند و بیمار آن‌ها را از قبل می‌شناسد. این سردردها غالبا با عوامل مشخصی مانند استرس، کم‌خوابی، نور زیاد یا گرسنگی تحریک می‌شوند و اغلب با استراحت یا مصرف داروهای مناسب بهبود پیدا می‌کنند. در بیشتر موارد، بیمار سابقه طولانی از این سردردها دارد و تغییر محسوسی در شدت یا نوع درد مشاهده نمی‌شود. این دسته از سردردها اگرچه ممکن است آزاردهنده باشند، اما در اغلب موارد خطرناک نیستند و به‌ عنوان سردردهای اولیه شناخته می‌شوند.

در مقابل، سردردهای خطرناک الگوی غیرعادی و ناگهانی دارند و ممکن است بدون سابقه قبلی بروز کنند. این سردردها می‌توانند به‌ صورت بسیار شدید، مداوم یا همراه با علائم عصبی مانند اختلال بینایی، بی‌حسی، گیجی، تب، سفتی گردن یا کاهش سطح هوشیاری باشند. سردردهایی که نتیجه خونریزی مغزی، عفونت‌های داخل جمجمه، افزایش فشار داخل مغز یا ضایعات ساختاری هستند، اغلب از این نوع محسوب می‌شوند و نیاز به ارزیابی فوری دارند.

❓سوالات متداول درباره تشخیص انواع سردرد

جمع‌بندی

تشخیص انواع سردرد یک فرآیند کلیدی در مدیریت بیماری‌های عصبی است. سردردها بسیار متنوع هستند و هر نوع ویژگی و درمان مخصوص خود را دارد. متخصص مغز و اعصاب با بررسی شرح حال دقیق، معاینه کامل و در صورت لزوم آزمایش‌های تکمیلی، می‌تواند منبع درد را مشخص کند و بهترین درمان را ارائه دهد. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان دچار سردردهای مکرر یا غیرعادی هستید، مراجعه به متخصص برای تشخیص انواع سردرد ضروری است تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود.