آیا بیماری ام اس کشنده است؟

پاسخ کوتاه این است که خیر، بیماری ام اس به‌طور مستقیم یک بیماری کشنده محسوب نمی‌شود.

ام اس یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به غلاف محافظ اعصاب (میلین) در مغز و نخاع حمله می‌کند. این آسیب باعث اختلال در انتقال پیام‌های عصبی شده و علائم مختلفی مانند ضعف عضلات، اختلال بینایی، بی‌حسی، سرگیجه و مشکلات تعادلی ایجاد می‌کند.

در گذشته، امکانات درمانی محدود بود و بسیاری از بیماران دچار ناتوانی‌های شدید می‌شدند. اما امروزه داروهای جدید، توانبخشی، فیزیوتراپی و پیگیری منظم پزشکی باعث شده‌اند امید به زندگی بیماران ام اس بسیار نزدیک به افراد سالم باشد.

بنابراین اگر بیماری به‌موقع تشخیص داده شود و بیمار درمان خود را به‌طور منظم ادامه دهد، معمولاً خطری برای طول عمر ایجاد نمی‌کند. مراجعه به بهترین متخصص درمان ام اس در تهران و شروع درمان در مراحل اولیه، نقش بسیار مهمی در کنترل بیماری، کاهش حملات و جلوگیری از ناتوانی‌های احتمالی دارد.

آیا ام اس باعث مرگ می‌شود؟

خود بیماری ام اس معمولاً علت مستقیم مرگ نیست، اما در موارد بسیار پیشرفته ممکن است عوارض ناشی از ناتوانی شدید باعث ایجاد مشکلاتی شوند که سلامت بیمار را تهدید کنند.

از جمله این عوارض می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عفونت‌های شدید ریوی
• عفونت ادراری مقاوم
• زخم بستر
• مشکلات بلع و خفگی
• کاهش شدید تحرک
• لخته شدن خون در اندام‌ها

البته باید توجه داشت که این مشکلات معمولاً در بیمارانی دیده می‌شود که سال‌ها بیماری کنترل نشده داشته‌اند یا به درمان مناسب دسترسی نداشته‌اند.

چه زمانی بیماری ام اس خطرناک می‌شود؟

اگرچه ام اس بیماری کشنده‌ای نیست، اما در برخی شرایط می‌تواند خطرناک باشد.

مهم‌ترین این شرایط عبارت‌اند از:

حملات شدید و مکرر

حملات متعدد می‌توانند باعث آسیب بیشتر به سیستم عصبی شوند و احتمال ناتوانی را افزایش دهند.

عدم درمان

قطع خودسرانه داروها یکی از مهم‌ترین دلایل پیشرفت بیماری است.

تشخیص دیرهنگام

هرچه درمان دیرتر آغاز شود، احتمال آسیب دائمی اعصاب بیشتر خواهد بود.

نوع تهاجمی بیماری

در درصد کمی از بیماران، ام اس با سرعت بیشتری پیشرفت می‌کند و نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر دارد.

علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست؟

میلین در دستگاه عصبی مرکزی توسط الیگودندروسیت ها و در اعصاب محیطی توسط سلول های شوان ساخته می شود. میلین ماده ای است که دایره وار به دور رشته عصبی ساخته شده و سبب افزایش سرعت هدایت جریان و پیام های عصبی در رشته ی عصبی می شود.

بر اساس اینکه پلاک ها در کدام ناحیه از سیستم اعصاب مرکزی ایجاد گردد، علائم متفاوتی بروز می کند. تشکیل پلاک های دمیلینه در نیمره های مغزی سبب علائم گسترده ای مانند: ضعف اندام، اختلالات حسی، شناختی و روانی می گردد.

علائم بیماری ام اس

تخریب میلین در ساقه مغز موجب علائمی همچون؛ دوبینی، سرگیجه، تهوع، پارستزی صورت، نورالژی تری ژمینال و فلج چشمی اینترنوکلئاز (INO) می شود.

تشکیل پلاک MS در نخاع موجب ضعف اندام ها، افزایش رفلکس های وتری، سفتی اندام (اسپاستیسیتی)، علامت بابنسکی، اختلال کنترل ادراری، ناتوانی جنسی و اختلالات حس عمقی و سطحی می گردد.

البته ژنتیک و وراثت در این بیماری تا حدی موثر است، به طوری که وابستگان درجه اول بیمار (برادر، خواهر و فرزندان) بیش از جمعیت عمومی احتمال ابتلا به بیمار MS را خواهند داشت.

علائم هشداردهنده ام اس که نباید نادیده بگیرید

شناخت علائم اولیه می‌تواند باعث تشخیص سریع‌تر بیماری شود.

مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• تاری یا دوبینی
• بی‌حسی دست یا پا
• احساس برق‌گرفتگی هنگام خم کردن گردن
• ضعف عضلات
• اختلال تعادل
• سرگیجه
• خستگی شدید
• اختلال در راه رفتن
• مشکلات ادراری
• اختلال تمرکز و حافظه

وجود این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به ام اس نیست، اما نیاز به بررسی توسط پزشک دارد.

سن شروع بیماری ام اس

سن متوسط  شروع بیماری MS نوع Relapsing-Remitting (فرم عود کننده – بهبود یابنده) بین 29 تا 32 سالگی است. شروع MS در خانم ها به طور متوسط 5 سال زودتر از آقایان رخ می دهد. شیوع آن نیز در زنان دو برابرمردان است.

• MS نوع پیشرونده به طور متوسط بین سنین 39-35 سالگی شروع می شود.

در طول بیماری MS، در زمان های مختلف، بخش های متفاوتی از سیستم اعصاب مرکزی گرفتار می شوند. بنابراین ممکن است مثلا بیمار دچار علائم چشمی باشد و چند ماه بعد دچار علائم نخاعی نیز شود.

انواع بیماری ام اس

این بیماری با توجه به سیر آن به 4 دسته تقسیم می شود:

1. Relapsing-Remitting (RR): که به صورت فازهای عود کننده و پسرفت کننده تظاهر می کند.
2. Primary_Progressive (PP): از ابتدا علائم پیشرونده بوده و فاز بهبودی ندارند.
3. Secondry_Progressive(SP): این نوع در ابتدا به صورت RR بوده اما پس از مدتی پیشرونده می گردد.
4. Relapsing_Progressive (RP): دارای فازهای پیشرفت و پسرفت است اما در مجموع سیر پیشرونده دارد.

با توجه به توضیحات بالا، علائم بالینی مولتیپل اسکلروزیس MS متنوع است که در ذیل به آن ها اشاره می شود.

عاقبت بیماری ام اس

از جمله علائم ناشی از بیماری MS می توان به موارد مهم زیر اشاره کرد:

• درگیری مسیر بینایی

نوریت اپتیک شایع ترین نوع درگیری مسیر بینایی می باشد که با کاهش دید یکطرفه حاد و یا تحت حاد بروز کرده و همراه با درد چشم است که با حرکت چشم بدتر می شود.

در بالغین درگیری عصب اپتی بیشتر (80% موارد) به صورت رتروبولبار (پشت رتین و سر عصب) می باشد. در معاینه افتالموسکوپی مرحله حاد معمولا ته چشم نرمال است.

• اگر نوریت اپتیک، سر عصب را گرفتار کند در افتالموسکوپی التهاب دیسک اپتیک (پاپیلیت) دیده خواهد شد (در 20% موارد).
• 9% مبتلایان به نوریت اپتیک در دوره زمانی 6-2 ماهه، بینایی طبیعی خود را به دست خواهند آورد.

پدیده اتوف:

عبارت است از کاهش حدت بینایی به دنبال افزایش دمای بدن. این افزایش دما می تواند به دنبال ورزش، تب و یا استحمام ایجاد شود. از طرف دیگر افزایش دمای بدن می تواند سبب افزایش و یا برگشت موقتی سایر علائم بیماری نیز گردد.

• اختلالات حرکتی چشم

اختلالات حرکتی چشم به طور شایع در اتفاق می افتد. در گرفتاری اعصاب اکولار موتور (حرکتی چشم) به ترتیب اعصاب 6،3 و ندرتا 4 درگیر می شوند که تظاهرات آن در مبحث تاری دید و دوبینی آورده شده است.

به طور شایع تر مسیرهای ارتباطی و وستیبولار_اکولار و اینترنوکلئار گرفتار می شود که تظاهرات آن به صورت نیستاگموس (حرکات نوسانی خودبخودی چشم) و INO (فلج اینترنوکلئار) است.

INO به علت گرفتاری راه های عصبی MLF (راه های طولی میانی) ایجاد می شود. به عنوان مثال در INO سمت چپ، در نگاه به راست بیمار نمی تواند چشم چپ خود را به سمت داخل بیاورد و چشم راست در حرکت به خارج دچار نیستاگموس می شود.

• اختلال در سایر اعصاب کرانیال

این اختلالات شامل اختلال حس صورت، فلج یکطرفه صورت، میوکیمی فاشیال (انقباضات لرزشی عضلات صورت)، اسپاسم یکطرفه صورت و سرگیجه می باشد. کاهش شنوایی و اختلال حس چشایی در MS ناشایع است.

• اختلال در مسیرهای حسی

شامل ضایعات مسیر اسپاینوتالامیک، ستون خلفی نخاع و محل ورود ریشه های خلفی به نخاع می باشد. شکایات حسی معمولا به صورت بی حسی، احساس سوزن سوزن شدن، سنگینی، خارش یا احساس تورم اندام بیان می شود.

در معاینه معمولا کاهش حس ارتعاش و موقعیت، کاهش حس درد و حرارت در دیستال هر چهار اندام و همچنین نواحی جداگانه کاهش حس در روی تنه مشاهده می شود.

• درگیری مسیرهای حرکتی

شایع ترین علائم به صورت پاراپارزی و پاراپلژی (ضعف یا فلج هر دو اندام تحتانی) می باشد. درگیری اندام فوقانی شیوع کمتری دارد. یافته های معاینه شامل اسپاستیسیتی (سفتی اندام)، افزایش شدت رفلکس های عمقی_وتری (DTR)، و پاسخ اکستانسور در معاینه پوستی_کف پایی (علامت بابنسکی) می باشد.

• اختلال در مسیرهای مخچه ای

موجب عدم تعادل حین راه رفتن، عدم هماهنگی در حرکت اندام ها، تکلم بریده بریده و گاهی نیستاگموس می شود.

• اختلال در فانکشن مثانه، روده و توانایی جنسی

شایع ترین شکایت ادراری در MS، Urgency (اورجنسی) می باشد که به علت عدم مهار انقباض عضلات جدار مثانه ( اسپاستیستی مثانه) ایجاد می شود. در ms یبوست شایع تر از اسهال می باشد.

تقریبا 50% مبتلایان به MS در سیر بیماری خود دچار ناتوانی جنسی می شوند. در آقایان شایع ترین شکایت عدم توانایی Erection می باشد.

خانم ها تا اواخر سیر بیماری توانایی جنسی خود را حفظ می کنند.

• سایر عوارض

برخی دیگر از عوارض بیماری MS عبارتند از: افسردگی، خستگی پذیری و در مراحل انتهایی بیماری زخم بستر. متاسفانه افسردگی و خستگی پذیری، کیفیت زندگی بیماران MS را بسیار تحت تاثیر قرار می دهد.

آیا همه بیماران ام اس دچار معلولیت می‌شوند؟

خیر.

این تصور یکی از باورهای اشتباه درباره ام اس است.

در گذشته بسیاری از بیماران به دلیل نبود درمان‌های مؤثر دچار ناتوانی می‌شدند، اما امروزه با داروهای جدید، بخش زیادی از بیماران سال‌ها بدون ناتوانی جدی زندگی می‌کنند.

حتی بسیاری از افراد مبتلا:

• شاغل هستند.
• ورزش می‌کنند.
• ازدواج می‌کنند.
• بارداری موفق دارند.
• زندگی اجتماعی طبیعی دارند.

آیا نوع بدخیم ام اس کشنده است؟

ام اس بدخیم یا Malignant MS نوعی بسیار نادر از بیماری است که با سرعت بیشتری پیشرفت می‌کند.

در این نوع بیماری، بیمار ممکن است طی مدت کوتاهی دچار ناتوانی قابل توجه شود، اما حتی در این شرایط نیز خود بیماری معمولاً علت مستقیم مرگ نیست.

تشخیص سریع و استفاده از داروهای پیشرفته می‌تواند روند بیماری را تا حد زیادی کنترل کند.

چگونه خطر پیشرفت ام اس را کاهش دهیم؟

کنترل بیماری تنها به مصرف دارو محدود نمی‌شود.

رعایت چند نکته ساده می‌تواند روند بیماری را بهبود دهد.

• داروها را منظم مصرف کنید: قطع دارو بدون نظر پزشک احتمال عود بیماری را افزایش می‌دهد.

• ویتامین D را کنترل کنید: کمبود ویتامین D با افزایش فعالیت بیماری ارتباط دارد.

• فعالیت بدنی داشته باشید: پیاده‌روی، شنا و تمرینات کششی به حفظ عملکرد عضلات کمک می‌کنند.

• خواب کافی داشته باشید: کمبود خواب می‌تواند خستگی و علائم بیماری را تشدید کند.

• استرس را مدیریت کنید: استرس یکی از عوامل تحریک‌کننده حملات ام اس محسوب می‌شود.

• سیگار را ترک کنید: سیگار روند پیشرفت بیماری را سریع‌تر می‌کند.

آیا استرس می‌تواند ام اس را تشدید کند؟

استرس به‌تنهایی عامل ایجاد ام اس نیست، اما می‌تواند احتمال عود علائم را افزایش دهد. به همین دلیل، مدیریت استرس از طریق خواب کافی، ورزش، مدیتیشن، حمایت خانواده و در صورت نیاز مشاوره روان‌شناسی، بخش مهمی از برنامه مراقبتی بیماران محسوب می‌شود.

برای درمان بیماری MS چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه سریع به متخصص ضروری است:

• کاهش ناگهانی بینایی
• ضعف شدید دست یا پا
• اختلال در راه رفتن
• بی‌اختیاری ادرار
• دوبینی مداوم
• بی‌حسی گسترده
• سرگیجه شدید
• حملات مکرر بیماری

تشخیص سریع، مهم‌ترین عامل جلوگیری از آسیب دائمی سیستم عصبی است.

سخن پایانی

اگر هنوز این سؤال برای شما وجود دارد که آیا بیماری ام اس کشنده است؟ باید بدانید که در اغلب موارد پاسخ منفی است. ام اس یک بیماری مزمن اما قابل کنترل است و با تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و پیگیری منظم می‌توان از بسیاری از عوارض آن پیشگیری کرد. مهم‌ترین نکته این است که علائم اولیه را جدی بگیرید و درمان را به تعویق نیندازید. مراجعه به بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران و پایبندی به برنامه درمانی، می‌تواند نقش مهمی در حفظ کیفیت زندگی، کاهش حملات بیماری و جلوگیری از پیشرفت ناتوانی داشته باشد. در مجموعه دکتر مهربان نیز بیماران با رویکردی تخصصی و بر اساس جدیدترین روش‌های درمانی ارزیابی و درمان می‌شوند.

سوالات متداول

1. آیا بیماری ام‌اس کشنده است؟

خیر، بیماری ام‌اس (MS) معمولاً کشنده نیست و بیشتر بیماران با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، طول عمر نزدیک به افراد سالم دارند. با این حال، در صورت عدم درمان ممکن است عوارضی مانند اختلال در حرکت، بلع یا عفونت‌ها کیفیت زندگی را کاهش دهد.

2. علت به‌وجود آمدن بیماری ام‌اس چیست؟

علت دقیق بیماری ام‌اس هنوز مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، اختلال در سیستم ایمنی، کمبود ویتامین D، برخی عفونت‌های ویروسی و عوامل محیطی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. در ام‌اس، سیستم ایمنی به پوشش اعصاب (میلین) حمله می‌کند.

3. چگونه بیماری ام‌اس را تشخیص دهیم؟

تشخیص بیماری ام‌اس با بررسی علائم، معاینه توسط متخصص مغز و اعصاب، انجام MRI مغز و نخاع و در برخی موارد آزمایش مایع نخاعی (LP) و تست‌های تکمیلی مانند پتانسیل‌های برانگیخته انجام می‌شود. تشخیص زودهنگام به کنترل بهتر بیماری کمک می‌کند.

4. آیا بیماری ام‌اس خطرناک است؟

ام‌اس در صورت تشخیص و درمان به‌موقع معمولاً قابل کنترل است و بسیاری از بیماران زندگی فعالی دارند. اما اگر بیماری بدون درمان رها شود، ممکن است باعث ضعف عضلات، مشکلات تعادل، اختلال بینایی و ناتوانی تدریجی شود.

5. علائم ام‌اس بدخیم چیست؟

ام‌اس بدخیم نوعی نادر از بیماری است که با پیشرفت سریع همراه است. علائم آن می‌تواند شامل ضعف شدید اندام‌ها، اختلال تعادل، کاهش بینایی، مشکلات گفتار، اختلال شناختی و ناتوانی زودرس باشد. این وضعیت نیاز به درمان فوری توسط متخصص مغز و اعصاب دارد.

6. علائم پلاک ام‌اس در گردن چیست؟

وجود پلاک ام‌اس در گردن (نخاع گردنی) ممکن است باعث بی‌حسی یا گزگز دست‌ها، ضعف اندام‌ها، درد یا احساس شوک الکتریکی هنگام خم کردن گردن (علامت لرمیت)، اختلال در تعادل و گاهی مشکلات کنترل ادرار شود. شدت علائم به محل و اندازه پلاک بستگی دارد.