علائم افسردگی میتواند در هر فرد متفاوت باشد اما با شناخت نشانههای این بیماری میتوانیم جان خود یا اطرافیانمان را قبل از آنکه شرایط روحی فرد حاد شود و کمک به او دشوار گردد، نجات دهیم. افسردگی نشانههای مختلفی دارد که در ادامه تمامی آنها را با ریزترین نکات بررسی خواهیم کرد. اگر به بروز برخی از این علائم شک داشتید، در انتهای مقاله میتوانید به صورت آنلاین از متخصص سوالهای خود را بپرسید.
چرا شناخت علائم افسردگی اهمیت حیاتی دارد؟
افسردگی یکی از رایجترین اختلالات روانی دوران ماست؛ اختلالی که میتواند بطور مستقیم بر کیفیت زندگی، روابط اجتماعی، عملکرد شغلی و حتی سلامت جسمی افراد اثر بگذارد. بسیاری از افراد در اولین مرحله فقط تغییرات خلقی را تجربه میکنند، اما در واقع علائم افسردگی بسیار گستردهتر، عمیقتر و پیچیدهتر از احساس غم ساده است.بر اساس معیارهای علمی راهنمای تشخیصی DSM-5، افسردگی فقط زمانی تشخیص داده میشود که مجموعهای از علائم جسمی، شناختی، رفتاری و اجتماعی حداقل دو هفته ادامه داشته باشد و بهطور مشخص در عملکرد زندگی اختلال ایجاد کند. شناخت زودهنگام علائم، مهمترین گام برای پیشگیری از تشدید این اختلال خاموش است.
دسته بندی علائم افسردگی از نگاه علوم اعصاب
تغییرات شیمیایی در مغز بهویژه در انتقالدهندههای عصبی مثل سروتونین، دوپامین و نوراپینفرین باعث ایجاد مجموعهای از رفتارها و نشانهها میشود که در دستهبندیهای مختلف مورد بررسی قرار میگیرند. علائم افسردگی همیشه یکسان نیستند و ممکن است در افراد مختلف بهشکلهای متفاوتی بروز کنند.
این علائم در چهار دسته کلی بررسی میشوند:
- علائم احساسی
- علائم شناختی
- علائم جسمی
- علائم رفتاری و اجتماعی
😵💫آیا افسردگی از عوامل خطر زوال عقل است⁉️
۱) علائم احساسی و عاطفی افسردگی
این دسته از علائم معمولا اولین نشانههایی هستند که فرد یا اطرافیان متوجه آن میشوند.
احساس غم و ناامیدی مداوم
احساس غم در افسردگی یک غم معمولی نیست، بلکه حالتی عمیق و پایدار است که در تمام ساعات روز ادامه دارد. این احساس بدون علت مشخصی ظاهر میشود و فرد نمیتواند با فعالیتهای لذت بخش آن را کاهش دهد. ناامیدی نسبت به آینده، پوچی و تصور اینکه وضعیت هرگز بهتر نخواهد شد از ویژگیهای اصلی آن است و با افسردگی فصلی تفاوت دارد. این الگوی احساسی در بلند مدت ظرفیت روانی فرد را به شدت کاهش میدهد.
از دست دادن علاقه و لذت
افراد مبتلا به افسردگی به تدریج توانایی لذت بردن از اموری را که قبلا برایشان خوشایند بود از دست میدهند. این حالت که در روانپزشکی «اَنهدونیا» نام دارد، ممکن است تمام جنبههای زندگی فرد را در بر بگیرد. حتی غذا، موسیقی، هنر یا فعالیتهای ساده روزمره دیگر خوشحال کننده به نظر نمیرسد. این کاهش لذت باعث افت شدید انگیزه و کاهش مشارکت فرد در زندگی میشود.
احساس بیارزشی یا گناه
در افسردگی، فرد ممکن است نسبت به خود دیدگاهی بسیار منفی پیدا کند و مدام احساس کند در حد انتظار نیست یا به دیگران آسیب رسانده است. این احساس گناه معمولا با واقعیت همخوانی ندارد و بیشتر ناشی از افکار خود سرزنشگرانه است. افراد ممکن است بابت کوچکترین مسائل خود را مسئول بدانند. تداوم این حالت باعث تضعیف اعتماد به نفس و عمیقتر شدن چرخه افسردگی میشود.
تحریک پذیری و عصبانیت
در برخی افراد، علائم افسردگی به جای غم با عصبانیت، کمحوصلگی و واکنشهای هیجانی شدید بروز میکند. فرد ممکن است نسبت به محرکهای کوچک واکنش غیرمتناسب نشان دهد و کنترل هیجانات برایش مشکل شود. این تحریک پذیری میتواند روابط خانوادگی و اجتماعی او را تحت تاثیر قرار دهد. این نوع بروز افسردگی بهویژه در مردان و نوجوانان شایعتر است و گاهی اشتباه به عنوان «بدخلقی» تفسیر میشود.
۲) علائم شناختی و ذهنی افسردگی
مغز فرد افسرده در پردازش اطلاعات و تمرکز دچار اختلال میشود. این موارد از نظر علمی بسیار مهماند، زیرا در زندگی روزمره تاثیر مستقیم میگذارند بنابراین نشانههای زیر ممکن است در بیماران بروز کند:
- فرد نمیتواند روی کارها تمرکز کند، کتاب را دنبال کند یا مکالمهای را بدون حواس پرتی ادامه دهد.
- سرعت فکر پایین میآید، تصمیمگیری دشوار میشود و فرد حس میکند مغزش «سنگین» شده است.
- فرد ممکن است دائما خود را سرزنش کند یا آینده را تاریک ببیند. این افکار منفی تکرارشونده گاهی به شکل اشتغال ذهنی شدید ظاهر میشود.
- در افسردگی شدید، ممکن است فرد به مرگ فکر کند یا تصور کند نبودنش بهتر است. این علائم بسیار خطرناک هستند و نیاز به مراجعه فوری دارند.
۳) علائم جسمی افسردگی
بسیاری از افراد افسرده ابتدا علائم جسمی را تجربه میکنند، نه علائم روحی. این نکته باعث میشود افسردگی در ظاهر شبیه یک بیماری جسمی به نظر برسد و برای درمان آن اقدامی نشود. بنابراین نشانههای زیر را در صورت طولانی و مزمن شدن جدی بگیرید.
- انواع اختلالات خواب مانند: بیخوابی، خواب سطحی، بیداریهای مکرر یا برعکس، خواب زیاد و میل به خوابیدن در طول روز بسیار شایع است.
- برخی افراد افزایش اشتها و افزایش وزن دارند، در حالی که برخی دیگر کاهش اشتها و کاهش وزن را تجربه میکنند. این تغییرات گاهی ناگهانی و شدید هستند.
- حتی بعد از خواب کافی نیز فرد احساس خستگی و سنگینی میکند. این علامت معمولا در افسردگیهای متوسط تا شدید دیده میشود.
- سردردهای مکرر، درد مفاصل، درد شکم یا کمر درد بدون دلیل پزشکی واضح از نشانههای شناخته شده افسردگی است.
- فرد ممکن است مدام راه برود، آرام و قرار نداشته باشد یا برعکس حالت کندی حرکتی داشته باشد.
😔درمان افسردگی با آر تی ام اس چگونه است⁉️
۴) علائم رفتاری افسردگی
این دسته از علائم در رفتار بیرونی فرد ظاهر میشود و اثرات چشمگیری بر زندگی روزمره دارد.
کناره گیری از فعالیتهای اجتماعی
فرد افسرده به تدریج علاقهاش را به حضور در جمع از دست میدهد و ترجیح میدهد بیشتر وقت خود را در تنهایی بگذراند. این کناره گیری از کاهش تماسها، پاسخ ندادن به پیامها و کاهش مشارکت در جمعهای دوستانه یا خانوادگی شروع میشود. احساس خستگی ذهنی، کمبود انرژی و ناتوانی در برقراری ارتباط از دلایل این رفتار است. در بلندمدت، این انزوا میتواند شدت افسردگی را افزایش دهد و چرخهای از تنهایی و غم ایجاد کند.
کاهش انگیزه
افراد افسرده برای انجام کارهای ساده روزمره انرژی و انگیزه کافی ندارند و فعالیتهایی که قبلا بدون فکر انجام میدادند حالا دشوار به نظر میرسد. حتی کارهای ابتدایی مانند نظافت، آشپزی یا بیرون رفتن به یک چالش تبدیل میشود. این کاهش انگیزه ناشی از تغییرات شیمیایی مغز و اختلال در سیستم پاداش است. همین مسئله باعث میشود فرد احساس کند کنترل زندگیاش را از دست داده است.
ترک مسئولیتها
بروز علائم افسردگی میتواند به بی توجهی به وظایف شغلی، خانوادگی و تحصیلی منجر شود. فرد ممکن است در محیط کار عملکرد ضعیفتری داشته باشد، جلسات را از دست بدهد یا در خانه وظایف روزمرهاش را انجام ندهد. این رفتار معمولا به دلیل ترکیبی از خستگی، بیانگیزگی و ناتوانی در تمرکز بر کارها ایجاد میشود. با ادامه این روند، فرد ممکن است با مشکلات جدیدی مثل تنشهای خانوادگی یا افت شغلی مواجه شود.
حساسیت بیش از حد نسبت به انتقاد
در افسردگی، کوچکترین انتقاد یا حتی برداشت اشتباه از یک حرف ساده میتواند باعث ناراحتی عمیق شود. فرد احساس میکند قضاوت میشود و این موضوع میتواند اعتماد به نفس او را بیشتر کاهش دهد. حساسیت بالا به دلیل شکنندگی عاطفی و تفکر منفی گرایانهای است که افسردگی در فرد ایجاد میکند. این مسئله ممکن است باعث تنش در روابط و دوری بیشتر فرد از دیگران شود.
🩺تمام نشانهها حتی سادهترین آنها نیز باید جدی گرفته شود و درباره آنها با متخصص مشورت گردد. برای دریافت اطلاعات بیشتر با شماره زیر تماس بگیرید👇🏼
☎️۰۹۳۷۳۵۳۳۹۹۲📞
۵) علائم اجتماعی و مشکلات بین فردی در افسردگی
افسردگی فقط یک تجربه شخصی نیست؛ روابط فرد را هم تحت تاثیر قرار میدهد. علائم اجتماعی افسردگی میتواند به شکلهای زیر بروز کند:
- مشاجره، سوءتفاهم، فاصله عاطفی و کاهش ارتباطات خانوادگی و دوستانه نتیجه مستقیم افسردگی هستند.
- فرد احساس میکند دیگران او را نمیفهمند، بنابراین ترجیح میدهد تنها باشد.
- در محیط کار، دانشگاه یا در جمع دوستان، عملکرد فرد ممکن است بطور قابل توجهی افت کند.
علائم افسردگی در گروههای مختلف
شناخت این علائم در گروههای مختلف اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شکل بروز آنها متفاوت است.
علائم افسردگی در زنان
- گریههای بیدلیل
- احساس گناه
- اختلالات خواب
- اضطراب همراه با افسردگی
علائم افسردگی در مردان
- عصبانیت
- رفتارهای پرخطر
- وابستگی به الکل یا مواد
- سکوت احساسی
علائم افسردگی در کودکان و نوجوانان
- لجبازی
- افت تحصیلی
- شکایتهای جسمی بیدلیل
- انزوا و پرخاشگری
- اضطراب جدایی
تفاوت علائم افسردگی با غم معمولی
غم در زندگی یک احساس طبیعی و گذراست و معمولاً پس از مدتی با تغییر شرایط، حمایت اطرافیان یا گذشت زمان کاهش پیدا میکند. در مقابل، افسردگی یک حالت مزمن، عمیق و پایدار است که هفتهها یا حتی ماهها ادامه مییابد و شدت آن بسیار فراتر از غم طبیعی است. فرد در افسردگی نهتنها احساس غم میکند، بلکه مجموعهای از علائم جسمی، شناختی و رفتاری را نیز تجربه میکند؛ مانند اختلال خواب، کاهش تمرکز، بیانرژی بودن و افت عملکرد در کار یا روابط. مهمترین تفاوت این است که افسردگی عملکرد روزمره فرد را مختل میکند و باعث میشود فعالیتهایی که قبلاً آسان بودهاند، حالا دشوار یا غیرممکن بهنظر برسند. اگر این علائم بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، از حالت غم معمولی فراتر رفته و باید بهعنوان نشانهای جدی مورد توجه و ارزیابی تخصصی قرار گیرد.
علائم افسردگی شدید را بشناسید
در موارد شدید، علائم افسردگی میتواند به سطحی برسد که جان فرد را تهدید کند. علائم خطر شامل موارد زیر هستند:
- افکار مکرر درباره مرگ
- برنامه ریزی برای خودکشی
- وداع با اطرافیان
- بیتفاوتی کامل نسبت به زندگی
این علائم هشداردهنده نیازمند اقدام فوری و مراجعه به متخصص مغز و اعصاب هستند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص افسردگی در مراحل اولیه میتواند مسیر درمان را بسیار سریعتر و موثرتر کند، به همین دلیل توجه به نشانههای هشداردهنده اهمیت زیادی دارد. زمانی باید به پزشک مراجعه کرد که احساس غم یا بیحوصلگی شدیدی وجود داشته باشد و این وضعیت روزها یا هفتهها ادامه پیدا کند. تغییرات قابلتوجه در خواب یا تغییرات محسوس در اشتها نیز از نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. کاهش تمرکز، ناتوانی در انجام وظایف روزمره و احساس بیارزشی یا گناههای بیدلیل نیز میتواند نشانهای از شروع افسردگی باشد. مهمترین علامت، بروز افکار مرتبط با مرگ یا خودکشی است که نیازمند مراجعه فوری به متخصص است. در مجموع، هر زمان که علائم باعث اختلال در زندگی روزمره شوند یا بیش از دو هفته طول بکشند، باید جدی گرفته شده و ارزیابی تخصصی انجام شود؛ زیرا تشخیص زودهنگام بهترین روش برای جلوگیری از مزمن شدن افسردگی است.
تماس با بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران
فعالیت در همهی فیلدهای نورولوژی از جمله بیماریهای التهابی مغز و نخاع
استفاده از جدیدترین متدهای روز برای درمان مشکلات عصبی مانند rTMS و نوروتراپی
❓سوالات متداول درباره علائم افسردگی
آیا افسردگی فقط با احساس غم شناخته میشود؟
خیر. غم تنها یکی از نشانههاست و بسیاری از افراد افسرده حتی احساس غم ندارند. افسردگی میتواند با علائمی مثل بیانرژی بودن، تمرکز ضعیف، تغییرات خواب، تغییرات اشتها، اضطراب یا حتی عصبانیت بروز کند.
علائم افسردگی چقدر باید ادامه داشته باشد تا نگرانکننده شود؟
اگر علائم بیش از دو هفته ادامه پیدا کنند و بر زندگی روزمره تأثیر بگذارند، باید جدی گرفته شوند. طولانی شدن علائم اغلب نشانه شروع افسردگی است و نیازمند ارزیابی حرفهای است.
آیا علائم افسردگی در زنان و مردان متفاوت است؟
بله. در زنان علائمی مثل گریههای بیدلیل، اضطراب و احساس گناه بیشتر دیده میشود. در مردان افسردگی ممکن است با عصبانیت، رفتارهای پرخطر، مصرف الکل یا کنارهگیری شدید از اطرافیان ظاهر شود.
آیا اضطراب یکی از علائم افسردگی است؟
بسیاری از افراد افسرده درجاتی از اضطراب را هم تجربه میکنند. بیقراری، نگرانیهای شدید، ترس از اتفاقات آینده یا نشخوار فکری از مواردی است که در افسردگی همراه با اضطراب دیده میشود.
آیا مشکلات تمرکز میتواند نشانه افسردگی باشد؟
بله. کاهش تمرکز، کند شدن ذهن، دشواری در تصمیمگیری و فراموشکاری از علائم شناختی افسردگی هستند. این مشکلات گاهی باعث اشتباه در کار، افت تحصیلی یا کاهش راندمان شغلی میشود.
آیا افسردگی بدون دلیل مشخص هم اتفاق میافتد؟
در بسیاری از موارد، افسردگی دلیل واضح و مشخصی ندارد. تغییرات شیمیایی مغز، عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی یا عدم تعادل هورمونی میتوانند حتی بدون رویداد خاصی باعث بروز افسردگی شوند.
علائم افسردگی را جدی بگیرید!
شناخت دقیق علائم افسردگی اولین و مهمترین گام در تشخیص و درمان این اختلال پیچیده است. افسردگی فقط یک احساس غم نیست؛ مجموعهای از علائم جسمی، شناختی، احساسی و رفتاری است که میتواند تمام محورهای زندگی فرد را تحتتأثیر قرار دهد. در صورت مشاهده این علائم در خود یا اطرافیان، مراجعه به متخصص مغز و اعصاب بهترین اقدام برای جلوگیری از تشدید بیماری است. درمان حرفهای، حمایت خانواده و توجه به نیازهای فرد میتواند مسیر بهبودی را هموار کند.