آیا شما هم از میگرن کلافه شدهاید؟ آیا هر بار که این سردرد به سراغتان میآید، زندگیتان مختل میشود؟ اگر شما یا یکی از عزیزانتان با این سردرد مزمن دست و پنجه نرم میکنید، حتما میدانید که چقدر میگرن میتواند کیفیت زندگی را پایین آورد. نکته جالبی که باید بدانید، این است که من هم به میگرن مبتلا هستم بنابراین درد شما را درک میکنم. در این مقاله چند راز طلایی را برای سرکوب و تحمل درد میگرن را با شما درمیان خواهم گذاشت. با ما همراه باشید.
در این بخش میتوانید خلاصه ای از نکات مهم مقاله را بشنوید:
میگرن چیست؟
میگرن شایعترین سردرد ناتوان کننده در دنیاست و دومین عامل ناتوانی جهانی شناخته میشود. همین سردرد باعث بیشترین موارد ترک کار، انزوای اجتماعی، طرد کردن جمعهای فامیلی، غیبت از مدرسه و افت تحصیلی فرد مبتلا خواهد بود. بیش از یک میلیارد نفر در دنیا به میگرن مبتلا هستند و زنان سه برابر بیشتر از مردان درگیر این بیماری میشوند. بیشترین سن ابتلا به میگرن بین ۲۵ تا ۵۵ سالگیست. البته، میگرن سن و سال نمیشناسد و میتواند از نوزادی تا کهنسالی گریبانگیر افراد شود.
اولین قدم برای درمان میگرن این است که بیماری را بپذیریم. میگرن قابل انکار نیست و ما مجبوریم آن را بپذیریم سپس با کنترل و مدیریت محرکهای آن از عواقب بعدی جلوگیری کنیم. چرا که اگر میگرن کنترل نشود، علاوه بر هدر دادن زندگی امروزمان در آینده هم باعث بروز عوارض تاسف باری مثل سکتههای مغزی و اختلالات حافظه و آلزایمر خواهد شد. با شناخت دقیق این بیماری و رعایت چند نکته ساده اما کلیدی، میتوان شدت و تعداد حملات را کاهش داد و با این بیماری ناخواسته، زندگی مسالمتآمیزتری داشت.
نحوه بروز میگرن در افراد مختلف
میگرن یک بیماری با زمینه ژنتیکی و تحت تاثیر عوامل محیطی است. در واقع اغلب افراد مبتلا، زمینه خانوادگی دارند و با عوامل مختلف محیطی دچار بروز میگرن خواهند شد. علائم این بیماری میتواند در افراد مختلف متفاوت باشد. نکته جالب اینجاست که علائم میگرن در افراد یک خانواده هم ممکن است، یکسان نباشد. عمدهترین نشانه این بیماری سردردهای دورهای مکرر همراه با اختلالات عصبیست که معمولا در واکنش به نور، صدا و بوی شدید یا هیجانات درونی فرد بروز پیدا میکند. این سردردها گاهی میتواند با تهوع و استفراغ نیز همراه باشد. از آنجایی که در بیماری میگرن ژنهای زیادی درگیر هستند، علائم میتوانند بسیار متعدد باشند. بعضیها با علائمی مانند سرگیجه، علائم بینایی یا گوارشی، درد و علائم حسی در اندامها میگرن را تجربه میکنند. در حالی که در فرد دیگری میگرن میتواند با مجموعهای متفاوت از علائم خود را نشان دهد.
میگرن چرا ایجاد میشود؟ محرکهای رایج را بشناسید
مهمترین گام در مدیریت میگرن، شناخت محرکها است. هر عامل محیطی یا رفتاری که یک مغز مستعد را از حالت عادی خارج کند و باعث بروز علائم شود، میتواند محرک میگرن باشد. همان طور که در بخش قبل مطالعه کردید، لزوما تمام محرکها بر در تمام بیماران موجب بروز سردرد نمیشوند.
در ادامه، رایجترین این محرکها را معرفی میکنم:
۱. استرس و اضطراب
استرس و اضطراب مزمن، هیجانات شدید (چه مثبت و چه منفی)، افسردگی و اختلالات عاطفی همگی میتوانند آغازگر حمله میگرن باشند.
۲. اختلالات خواب
خواب خیلی کم یا زیاد و بههمخوردن نظم خواب، باعث حمله میگرنی میشود. خواب منظم در ساعت مشخص، حتی در تعطیلات، بسیار کمککننده خواهد بود. این یکی از عوامل محرک در افرادیست که شغل شیفتی دارند و ساعت خوابشان بدون تغییر میزان خواب بهم میخورد.
۳. نورهای شدید
نور آفتاب، نور صفحه موبایل و کامپیوتر، نورهای چشمکزن در مهمانیها و کنسرتها از محرکهای قوی هستند. کاهش زمان استفاده از صفحهنمایش کمک بزرگی به پیشگیری از بروز میگرن میکند.
۴. بوهای تند
بعضی از ادکلنها، بوی بنزین و گازوئیل، دود ماشین و سایر بوهای محرک میتوانند باعث شروع حمله شوند. با پرهیز از این موارد میتوانیم کیفیت زندگی با میگرن را بالاتر ببریم.
۵. صداهای بلند
محیطهای شلوغ، موسیقیهای بلند، حضور در کنسرتها و استفاده زیاد از هدفون همگی از جمله عواملی هستند که حمله سردرد را تحریک میکنند. با عدم حضور در چنین موقعیتهایی میتوان از بروز حملات جلوگیری کرد.
۶. تغییرات آب و هوایی
وزش باد شدید، رطوبت بالا و هوای شرجی، گرمای یا سرمای زیاد، تغییرات فشار هوا و تغییر ارتفاع، تغییرات آب و هوایی قبل و حین بارندگی در افراد مستعد باعث حمله خواهد شد.
۷. ورزش شدید
فعالیت بدنی سبک و منظم در روند بهبود میگرن موثر است، اما ورزش سنگین یا ورزش در شرایط نامناسب (گرمای زیاد، یا بدون نوشیدن آب کافی) محرک بروز میگرن خواهد بود. هر گونه ورزش و فعالیت جسمی در حین حمله سردرد باعث تشدید آن خواهد شد.
بیشتر بخوانید: فرق سردرد معمولی با میگرن چیست؟
۸. گرسنگی یا بینظمی غذایی
رد کردن یا حذف وعدههای غذایی، مخصوصا صبحانه و بینظمی در زمان غذا خوردن محرکهای شایعی هستند. برای پیشگیری از حملات میگرن بهتر است منظم و در ساعتهای مشخص غذا بخورید.
۹. کمآبی
کمآبی بدن شاید قویترین محرک بروز میگرن باشد. با نوشیدن آب کافی در طول روز میتوان حملات را کاهش داد. مثلا اگر ۶۰ کیلو وزن دارید، حداقل در طول روز باید ۶ تا ۷ لیوان آب بنوشید.
۱۰. هیجانات کنترلنشده
خوشحالی یا ناراحتی بیش از حد، حتی اگر موقتی باشد، در افراد مستعد، محرک محسوب میشود. برای اینکه حملات خود را کنترل کنید، سعی کنید که هیجانات خود را در حد امکان مدیریت نمایید.
۱۱. دخانیات و الکل
سیگار، قلیان و نوشیدنیهای الکلی مخصوصا شراب قرمز از محرکهای ثابت شده میگرن هستند. با ترک یا کاهش مصرف این موارد کیفیت زندگی افراد مبتلا به طور چشمگیری بهبود خواهد یافت.
۱۲. کافئین
قهوه میتواند هم مفید باشد و هم مضر. مصرف به اندازه و منظم قهوه میتواند به عنوان یک مسکن عمل کند. اگر به خوردن قهوه عادت دارید بهتر است آن را با دوز مشخص و در ساعت مشخص (ترجیحا قبل از ۳ بعد از ظهر) میل نمایید. اما مصرف بدون برنامه یا ترک ناگهانی آن میتواند محرک میگرن به حساب آید. علاوه بر آن مصرف نوشیدنیهای کافئیندار مانند نوشابه نیز برای افراد مستعد توصیه نمیشود.
۱۳. تغییرات هورمونی
در زنان، حوالی قاعدگی و تغییر در میزان هورمونها یکی از زمانهای شایع حمله میگرن است. با درمان مناسب توسط متخصص زنان و متخصص مغز و اعصاب، میتوان شدت اثر چرخه قاعدگی بر حملات را کم کرد. نکته مهم دیگر این است که گاهی زنان با شروع یائسگی از حملات رهایی مییابند. البته این یک موضوع ثابت نیست و در برخی از خانمها با یائسگی تازه میگرن بروز خواهد کرد.
۱۴. برخی مواد غذایی
خوراکیهای محرک میگرن که برای افراد مستعد منع مصرف دارند به شرح زیر هستند:
- لبنیات کهنه یا ترش و با فراوری بالا مانند: پنیرهای فرانسوی و سوئیسی، ماست و خامه ترش، دوغ، پنیر لیقوان، پنیر پیتزا
- اکثر شکلاتها: دارای مواد افزودنی محرک میگرن هستند
- گوشتهای حاوی نیتریت مثل: هاتداگ، سوسیس، ژامبون
- بادامزمینی و فندق (و تمام مشتقات این دو محصول)
- بعضی از سبزیجات و خوراکیها مانند: دانه کدو تنبل، لوبیا سبز، پیاز خام، تره، تربچه، پیازچه و سیر به هر شکلی
- محصولات دودیشده یا تخمیری مثل: پپرونی، پنیرهای دودی، ترشیجات تخمیری، سرکه، سس سویا و غذاهای منجمد
خوراکیهایی که برای افراد مبتلا به میگرن منع مصرف کامل ندارند اما در مصرف آنها باید احتیاط شود، به شرح زیر هستند:
- آووکادو
- موز
- پاپایا
- هندوانه
- میوههای ترش مثل آلو قرمز
- بر اساس اصول طب سنتی موادی با طبع سرد (البته تمام خوراکیهای طبع سرد محرک نیستند و بر همه افراد نیز تاثیر نخواهند داشت.)
چه مواد غذایی برای افراد مستعد میگرن قابل استفاده است؟
اگر با خواندن بخش قبل از این موضوع شاکی هستید که به عنوان یک فرد مبتلا به بیماری میگرن نمیتوانید هیچ خوراکیای مصرف کنید، توجه داشته باشید که مصرف بسیاری از خوراکیهای متنوع، بدون اینکه محرک سردردهای عذابآور شما باشند، آزاد هستند.
- نوشیدنیهای بدون الکل و کافئین
- آبمیوههای تازه و بدون مواد نگهدارنده
- گوشت قرمز تازه، گوشت مرغ تازه و تخم مرغ
- بعضی از ماهیها مثل ماهی شیر
- شیر تازه (بهتر است همراه عسل یا خرما میل شود.)
- غلات گرم، خشک و تازه
- سبزیجات تازه مثل ریحان، جعفری، شوید، نعنا و موسیر
بیشتر بخوانید: درمان میگرن در خانه چگونه امکان پذیر است؟
مهمترین توصیه برای کنترل حملات میگرن
در پایان، به عنوان یک متخصص مغز و اعصاب و فردی که سالها با میگرن دستوپنجه نرم کردهام، میخواهم به شما بگویم: میگرن را جدی بگیرید. این بیماری نه تنها کیفیت زندگی امروزتان را پایین میآورد، بلکه در صورت درمان نشدن، میتواند در آینده شما را با مشکلاتی چون سکتههای مغزی یا آلزایمر مواجه کند. جمله تکراری «میگرن درمان ندارد» کاملا نادرست و غیر علمیست. درمان میگرن فقط مصرف مسکن نیست. مصرف بیش از حد مسکنها میتواند سردرد را مزمنتر کرده و عوارض جدی گوارشی، کلیوی و قلبیـعروقی نیز ایجاد کند.
میگرن یک بیماری چند عاملی است؛ یعنی مجموعهای از عوامل به صورت همزمان در بروز آن نقش دارند. مثلا بیخوابی شبانه، حذف وعده صبحانه و یک تنش کاری میتواند به طور همزمان باعث حمله میگرنی شود. اما اگر فقط یکی از این عوامل وجود داشته باشد (مثلا فقط یک تنش کاری) ممکن است سردرد بروز نکند. بنابراین، هرچند نمیتوان همه عوامل را حذف کرد، اما با مدیریت سبک زندگی و حذف تدریجی محرکها، میتوان تا حد زیادی از حملات میگرنی پیشگیری کرد.
برای مثال، یک مهندس کامپیوتر نمیتواند از کار با مانیتور اجتناب کند، اما میتواند با خواب منظم، تغذیه سالم، مصرف کافی آب و استراحت دادن به چشمها، از بروز سردرد جلوگیری نماید. در نهایت، با رعایت اصول ساده بهداشتی و مراجعه به متخصص مغز و اعصاب برای دریافت درمان علمی و اختصاصی، میتوانید میگرن خود را مدیریت کنید.
❓سوالات متداول درباره میگرن
آیا همه افراد مبتلا به میگرن به یک اندازه به محرکها حساس هستند؟
خیر، پاسخ بدن هر فرد به محرکها متفاوت است. آنچه در یک نفر باعث حمله میشود، ممکن است در فرد دیگر هیچ اثری نداشته باشد.
آیا میگرن درمان قطعی دارد؟
میگرن یک بیماری مزمن است، اما با مدیریت درست محرکها، اصلاح سبک زندگی و دریافت درمان مناسب از متخصص مغز و اعصاب میتوان آن را بهخوبی کنترل و علائم را کاهش داد.
آیا میگرن میتواند بدون سردرد ظاهر شود؟
بله، برخی افراد فقط علائم عصبی، گوارشی یا بینایی را تجربه میکنند و سردرد مشخصی ندارند. این حالت نیز نوعی میگرن است.
با میگرن زندگی کنیم؛ نه در رنج آن
در یک نگاه کلی، میگرن بیماریایست با ریشههای ژنتیکی که تحت تاثیر عوامل محیطی، خود را با سردردها و علائم آزاردهنده نشان میدهد. از آنجا که نمیتوانیم زمینه ارثی و ژنتیکی بیماری را تغییر دهیم، بهترین کاری که از دستمان برمیآید مدیریت صحیح محرکهای میگرن است؛ یعنی شناسایی و حذف محرکها تا حد امکان، اصلاح سبک زندگی و دریافت درمان علمی از پزشک متخصص.
درمان میگرن تنها به مصرف دارو محدود نمیشود. درمان میگرن با پیشگیری از محرکهایی که در بالا ذکر شد شروع میشود و در ادامه داروهای خوراکی، تزریق بوتاکس، روشهای نورومدولاسیون مثل درمان میگرن با آر تی ام اس و درمانهای پیشرفته دیگر را نیز شامل خواهد شد. حتی اگر همه این درمانها برای شما در دسترس نباشد، باز هم مدیریت اصولی میگرن بسیار بهتر و موثرتر از مصرف بیرویه مسکنهایی است که تنها صورت مسئله را پاک میکنند.
یادتان باشد: با شناخت و آگاهی کامل از بیماری میگرن و محرکهای آن، یک قدم بزرگ به سوی سلامتی و زندگی باکیفیتتر برداشتهاید. با درک میگرن زندگی آسانتر خواهد شد.