اضطراب جدایی(SAD) ناراحتی مفرط و مکری است که در مواقع جدایی فرد از مراقب خود یا فردی که به آن دلبستگی دارد تجربه میکند. در این نوع اضطراب، در هر مقطع و موقعیتی که کودک احتمال جدایی از والد دلبسته ی خود را دارد به طور شدیدی برانگیخته و بی قرار می شود و در نهایت موجب اجتناب کودک از هر موقعیتی که مستلزم جدایی است، خواهد شد.
این اضطراب فقط مختص دوره ی کودکی نیست اما در دوره ی کودکی نمود بیشتری دارد. فرد به طور دائم نگران از دست دادن شخصی است که به آن دلبستگی دارد و برای هر رویداد احتمالی که ممکن است منجر به جدایی از فرد مورد نظر شود احساس نگرانی زیادی دارد. حتی برای یک بیرون رفتن ساده نگران عواملی مثل تصادف ،دزدیده شدن ،گم شدن ،برنگشتن و … خواهد بود و این نگرانی ها برای فرد نشخوارهای فکری مداوم را ایجاد میکنند .
نشانههای اختلال اضطراب جدایی
از نشانه های مطرح شده برای تشریح این اختلال میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فرد برای بیرون رفتن از خانه بسیار معذب است ،اغلب فرد خانه نشین می شود.
- اینکه حتی یک شب در جایی به غیر از خانه بمانند، آنها را دچار اضطراب و اختلال خواب خواهد کرد.
- تحمل و طاقت دوری و فاصله ندارند.
- کودکان دارای این اختلال شب ها اتاق خواب والدین را دائم چک میکنند.
- شکایت های جسمی مثل سردرد ،دل درد ،تهوع که برای رفتن به مدرسه بهانه جویی کنند.
- معمولا این افراد با کابوس های شبانه درگیر هستند.
در کودکان اگر این نشانه بیش از ۴ هفته ادامه دار باشد ،ممکن است کودک دچار اختلال اضطراب جدایی باشد.
تاثیرات اختلال اضطراب جدایی بر افراد مبتلا
این اختلال میتواند آسیبهایی را به همراه داشته باشد. برای مثال:
- کودک در زمان جدایی از والدین و رفتن به مدرسه دچار اندوه و عدم تمرکز شده و عملکرد درسی او کاهش پیدا میکند.
- این افراد ترسهای خود را به صورت اغراق آمیز بیان میکنند. ممکن است ترس از هیولا برای همه بچهها وجود داشته باشد. اما کودکان مبتلا به اضطراب جدایی این تجربیات را شدیدتر خواهند داشت.
- تجارب ادراکی غیر عادی نیز از دیگر ویژگیهای این مسئله است. مثلا شکایت کودک از اینکه شب ها در اتاقش سایههایی را میبیند و وقتی والد در کنار اوست این تجارب ادراکی غیر عادی از بین میروند.
- گاهی این کودکان به صورت افراطی توقع از فرد دلبسته دارند. این دلبستگی آنقدر شدید است که در برخی مواقع با حالات مزاحمت و محتاج بودن نیز همراه میشود. ممکن است در سنین بالاتر و بزرگسالی نیز این موضوع امتداد یابد و به روابط عاطفی بعدی فرد منتقل شود.
- کودکان دچار اضطراب جدایی معمولا در نگاه دیگر فرزندان محبوب نیستند چرا که درصد زیادی توجه والدین را به خود معطوف میکنند.
🔆آیا درمان عقب ماندگی ذهنی کودکان امکان پذیر است⁉️
شیوع و سن شروع اضطراب اجتماعی در کودکان
شیوع این اختلال در در دوران کودکی و اوایل نوجوانی حدود ۴ درصد است. این اختلال در کودکان شایع تر از نوجوان است و در جنسیت تفاوت معناداری ندارد. یعنی دختران و پسران به میزان یکسانی شانس ابتلا به این اختلال را دارند. سن شروع آن معمولا ۷ الی ۸ سالگی است. در این سن است که والدین باید دقت بیشتری به رفتار کودک خود داشته باشند و به محض مشاهده علائم، نسبت به مشورت با پزشک اقدام نمایند. اضطراب جدایی در بزرگسالان با مصرف مواد و رفتارهای پرخطر میتواند همراه شود پس پی گیری درمان این اختلال بسیار ضروری و با اهمیت است.
چه عواملی باعث بروز اضطراب جدایی در کودکان میشود؟
یکی از عوامل زیربنایی شکل گیری اختلال اضطراب جدایی، مسئله دلبستگی ناایمن در کودک است. رفتارهای تنشزا و نامناسب والدین در ارتباط با کودک، که باعث ایجاد اضطراب در او میشوند، از جمله این عوامل هستند. همچنین، در دسترس نبودن والدین و پاسخگو نبودن آنها به نیازهای کودک میتواند منجر به ایجاد دلبستگی ناایمن شود.
رویدادهای استرسزا و اضطراب آور نیز نقش مهمی در شکلگیری این اختلال دارند؛ از جمله:
- مرگ عزیزان
- بیماری کودک یا والدین
- طلاق والدین
- جر و بحثهای مداوم والدین
- والدین بیثبات و دمدمی مزاج با پرخاشگریهای مداوم
تمام این عوامل میتوانند زمینه ساز بروز اضطراب جدایی در کودکان شوند و به طور مستقیم روی احساس امنیت و آرامش آنها تاثیر بگذارند.
اضطراب جدایی اختلالی است که شاید ساده به نظر برسد اما در آینده کودک میتواند تاثیرات جبران ناپذیری داشته باشد.
اگر هر یک از علائم و عوامل خطر ابتلا به اختلال اضطراب جدایی را در محیط رشد فرزند خود میبینید، بهتر است در اسرع وقت از بهترین متخصص مغز و اعصاب کمک بگیرید.
۰۹۳۷۳۵۳۳۹۹۲
ویژگیهای انحصاری اختلال اضطراب جدایی
این اختلال با اختلال شخصیت وابسته متفاوت است. در اختلال شخصیت وابسته، فرد ممکن است به هر کسی وابسته شود و ترس از دست دادن آن شخص را داشته باشد، اما در اختلال اضطراب جدایی، فرد تنها نسبت به جدایی از شخص مراقبت کننده اصلی (پدر یا مادر) حساسیت نشان میدهد.
ویژگیها:
- یکی از ویژگیهای بارز این کودکان بازداری رفتاری است. در بازداری رفتاری، کودک گوشه گیر است، کمتر در جمع دوستان حاضر میشود و بیشتر تمایل به انزوا دارد. رویکرد مقابل روابط آسیب رسان، تنظیم روابط سالم است؛ بنابراین تنظیم روابط برای بهبود وضعیت کودک بسیار اثرگذار است.
- یکی دیگر از نکات قابل توجه، تاثیر فرزند بر والدین است. خلق و خوی دشوار کودک میتواند بر سبک فرزندپروری والدین اثر بگذارد و اغلب موجب احساس بیکفایتی و تحریک پذیری خلقی والدین میشود.
- نکته بسیار مهم این است که والدین باید هردو هم مسیر و همراه باشند. برنامه مراقبتی زوجهای والد از یکدیگر اهمیت دارد و در مسیر تربیتی کودکی که خلق و خوی دشواری دارد، باید care couple صورت پذیرد.
🔆درمان با آر تی ام اس در کودکان به چه مشکلاتی کمک میکند⁉️
راهکارهای درمانی اختلال اضطراب جدایی کودکان
برای اینکه کودک خود را از این اختلال نجات دهید میتوانید از ترکیب روشهای زیر بهره مند شوید. توجه داشته باشید که مهمترین نکته این است که همیشه تحت نظر یک متخصص باشید تا نکات حیاتی و درمان تخصصی را برای شما در دستور کار بگذارد.
آموزش مدیریت رفتار والدین (PMT)
در درمان اضطراب جدایی، PMT یا آموزش مدیریت رفتار والدین نقش بسیار مهمی دارد. هرچه مهارتهای فرزندپروری والدین افزایش یابد، روند بهبود و مستقل شدن کودک نیز تسریع میشود. والدین با آموزش مهارتهای صحیح، میتوانند اضطراب کودک را کاهش داده و او را در مواجهه با جدایی حمایت کنند.
درمان شناختی-رفتاری (CBT)
در کنار آموزش مهارتهای فرزندپروری، درمان شناختی-رفتاری (CBT) باید اجرا شود. این روش در حیطههای مختلف کاربرد دارد و به کودک کمک میکند تا اضطراب خود را شناسایی و مدیریت کند. استفاده از تکنیک نردبان ترس (Ladder of Fear)، باعث مواجهه تدریجی کودک با جدایی از والدین شده و به تدریج اضطراب او را کاهش میدهد.
استفاده از استعاره و داستان در درمان کودکان
در کودکان، جنبههای درمان نسبت به بزرگسالان متفاوت است. استفاده از استعاره و داستانهای کودکانه برای آموزش تکنیکهای آرام سازی بدن هنگام افزایش اضطراب، بسیار مفید است. همچنین، با پرسشگری و بحثهای هدایت شده میتوان به کودک نشان داد که اجتناب از جدایی چه معایبی دارد و بینش تازهای در او ایجاد کرد.
مشارکت کودک در فرایند درمان
اگر قصد مذاکره با کودک خود را دارید، میتوانید از طریق همفکری با او چک لیستی از مزایا و معایب رفتار اجتنابی تهیه کنید. سپس هر مورد را به زبان ساده و قابل فهم برای کودک توضیح دهید تا او به تدریج بتواند تصمیمات مستقلتری اتخاذ کند.
تکنیک تن آرامی
استفاده از تکنیک تن آرامی به کاهش علائم فیزیکی اضطراب کمک میکند. کاهش علائم جسمی موجب میشود شدت اضطراب کاهش یابد و در نهایت کودک راحتتر با جدایی مواجه شود.
بازی درمانی
بازی درمانی یکی از روشهای رایج و موثر در درمان اضطراب جدایی است. بازی به کودک کمک میکند تا افکار درونی خود را با دنیای خارجی مرتبط کرده و کنترل بیشتری روی محیط اطراف خود پیدا کند. این روش همچنین امکان تخلیه هیجانات سرکوب شده کودک را فراهم میکند و بیان احساسات واقعی او را تسهیل میکند.
اهمیت درمان اختلال اضطراب جدایی
از دیدگاه اوتورانک، روانکاو آمریکایی، یکی از دلایل زیربنایی اضطراب جدایی، ضربه تولد (Birth Trauma) است. فرایند تولد، یعنی جدا شدن از محیط امن رحم و ورود به مکانی جدید، میتواند منجر به احساس ناامنی در روان نوزاد شود. در تحقیقی با عنوان بررسی اثربخشی خانواده درمانی ساختاری که تمرکز آن بر بهبود اختلال اضطراب جدایی بود، نتیجه نشان داد این روش میتواند در بهبود این اختلال مفید و سودمند باشد.
به طور کلی، اختلال اضطراب جدایی یک اختلال نسبتا شایع در میان کودکان سنین دبستان است که میتواند برای والدین آزار دهنده باشد و زندگی تحصیلی و شخصی کودک را تحت تاثیر قرار دهد. در صورت عدم درمان، این اختلال در بزرگسالی نیز ممکن است ادامه یابد، اما به صورت متفاوتی بروز کند و زندگی عاطفی فرد را در معرض آسیب قرار دهد. تشخیص و درمان مناسب و به موقع میتواند نقش مهمی در بهبود وضعیت کودک و پیشگیری از پیامدهای آینده داشته باشد.
❓سوالات متداول درباره اضطراب جدایی در کودکان
چه نشانههایی در کودکان مبتلا به اضطراب جدایی دیده میشود؟
از جمله بیقراری شدید هنگام جدایی، اجتناب از بیرون رفتن، دشواری ماندن در خانه دیگران، کنترل مداوم حضور والدین، شکایتهای جسمی مانند سردرد یا دلدرد و کابوسهای شبانه.
درمان اضطراب جدایی شامل چه روشهایی است؟
روشهای درمانی شامل آموزش مدیریت رفتار والدین (PMT)، درمان شناختی-رفتاری (CBT)، بازیدرمانی، تکنیکهای آرامسازی بدن، مشارکت کودک در فرایند درمان و استفاده از روشهای نوین مانند نوروتراپی و TDCS است.
آیا اضطراب جدایی در بزرگسالان نیز دیده میشود؟
بله، این اختلال میتواند در بزرگسالان نیز ادامه یابد و گاهی با رفتارهای پرخطر یا مصرف مواد همراه باشد، بنابراین درمان به موقع ضروری است.
جمع بندی
استفاده از روشهای درمانی متنوع مانند درمان شناختی-رفتاری و بازیدرمانی، همراه با روشهای نوین مانند نوروتراپی و TDCS، میتواند نقش موثری در کاهش اضطراب کودکان داشته باشد. این روشها علاوه بر اثربخشی، امن و بدون عارضه هستند و از سوی متخصصین برای درمان اختلال اضطراب جدایی توصیه میشوند. نکته مهم این است که تمام علائم را جدی بگیرید و هر چه سریعتر اقدام کنید.