بیماری آلزایمر یکی از شایعترین اختلالات عصبی و از علل اصلی زوال عقل (دمانس) در افراد میانسال و سالمند است. این بیماری به تدریج سلولهای مغزی را تخریب میکند و باعث افت عملکرد شناختی، اختلال در حافظه و در نهایت ناتوانی در انجام کارهای روزمره میشود. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، میلیونها نفر در سراسر جهان با آلزایمر زندگی میکنند و تعداد مبتلایان هر سال در حال افزایش است. اگر در اطراف شما هم کسی هست که مشکوک به ابتلا به این اختلال است، این مقاله را تا انتها مطالعه کنید و اگر سوالی دارید به صورت آنلاین از متخصص بپرسید.
آلزایمر چیست؟
آلزایمر نوعی بیماری پیشرونده عصبی است که باعث تخریب تدریجی سلولهای مغزی و اختلال در عملکرد ارتباطی بین نورونها میشود. این فرایند منجر به کاهش حافظه، توانایی یادگیری، تصمیم گیری و قضاوت میشود. در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر، موادی به نام پلاکهای آمیلوئید و رشتههای درهمپیچیده پروتئین تاو جمع میشوند. این تجمع باعث میشود ارتباط سلولهای مغزی با هم قطع شود و سلولها بهتدریج از بین بروند. در نتیجه، مغز کوچکتر و ضعیفتر میشود و توانایی حافظه و تفکر کاهش مییابد.
برخلاف سایر اختلالات شناختی موقتی، آلزایمر برگشتناپذیر است. البته در صورت تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب، میتوان روند تخریب مغز را کند کرد. تفاوت آلزایمر و زوال عقل یا سایر انواع دمانس در این است که اغلب با از بین رفتن حافظه کوتاه مدت شروع میشود و به تدریج سایر عملکردهای شناختی را نیز درگیر میکند.
چگونه بفهمیم اطرافیانمان در معرض ابتلا به آلزایمر هستند؟ پاسخ دکتر ناصر مهربان را بشنوید:
نشانه های آلزایمر را بشناسید
نشانههای آلزایمر معمولا به آرامی آغاز میشوند و در طول زمان شدت مییابند.
🧠علائم مراحل اولیه آلزایمر
در مراحل اولیه آلزایمر، نشانهها معمولا خفیف هستند و ممکن است با فراموشیهای معمول دوران پیری اشتباه گرفته شوند. بیمار هنوز مستقل است، اما عملکرد ذهنیاش به تدریج کاهش مییابد.
مهمترین علائم در این مرحله عبارتاند از:
- فراموش کردن اتفاقات یا صحبتهای اخیر
- دشواری در تمرکز یا دنبال کردن گفتگوها
- گم کردن وسایل شخصی و فراموش کردن مسیرهای آشنا
- اختلال در تصمیم گیری یا انجام کارهای مالی
- واکنش شدید به تغییر محیط یا شرایط
بسیاری از بیماران در این مرحله از مشکل خود آگاهاند و ممکن است دچار اضطراب یا افسردگی خفیف شوند. نادیده گرفتن این علائم خطر ابتلا به زوال عقل و سندروم فراموشی را افزایش خواهد داد.
🧠نشانههای مراحل میانی آلزایمر
در مرحله میانی، بیماری پیشرفت میکند و عملکرد شناختی به طور محسوس افت میکند. بیمار دیگر قادر به انجام بسیاری از کارهای روزمره نیست و به نظارت مداوم نیاز دارد.
در این مرحله علائم زیر دیده میشوند:
- ناتوانی در انجام وظایف شغلی یا خانگی
- فراموشی نام اعضای خانواده یا مکانهای آشنا
- گم شدن در محیطهای آشنا و بروز سردرگمی زمانی و مکانی
- پیدا نکردن کلمات مناسب یا تکرار بیهدف جملات
- ضعف در مهارتهایی مثل لباس پوشیدن یا خواندن ساعت
- تغییرات خلقی و رفتاری، مانند پرخاشگری یا بیقراری
در این مرحله، خانواده باید برای مراقبت روزانه و تصمیم گیریهای پزشکی همراه بیمار باشند.
🧠علائم مراحل پیشرفته آلزایمر
در مراحل پیشرفته بیماری آلزایمر، سلولهای مغز به شدت آسیب دیدهاند و بیمار تقریبا وابسته کامل به مراقب میشود. توانایی برقراری ارتباط، راه رفتن یا حتی بلعیدن ممکن است از بین برود.
نشانههای این مرحله شامل:
- بروز اختلال حافظه به صورت کامل و ناتوانی کامل در شناخت نزدیکان
- ناتوانی در انجام فعالیتهای ساده مانند خوردن، لباس پوشیدن یا استفاده از دستشویی
- بروز هذیان و توهم (مثل حس دزدیده شدن وسایل یا خیانت نزدیکان)
- بیخوابی، سرگردانی شبانه و بیقراری
- سفتی عضلانی، کندی حرکات و علائم شبیه پارکینسون
- کاهش وزن و ضعف شدید جسمی
در این مرحله، مراقبت خانگی یا بستری در مراکز تخصصی ضروری است. حفظ آرامش بیمار، توجه به تغذیه و پیشگیری از زخم بستر از مهمترین اقدامات حمایتی محسوب میشوند.
💊عوارض داروهای اعصاب خطرناک است⁉️
علل و عوامل خطر آلزایمر
پژوهشها نشان میدهد که بیماری آلزایمر بر اثر ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی ایجاد میشود. هیچ علت واحدی برای این بیماری وجود ندارد و معمولا مجموعهای از تغییرات در مغز در طول سالها باعث بروز آن میگردد. در ادامه، مهمترین عوامل موثر بر بروز این بیماری بررسی میشوند.
عوامل ژنتیکی
یکی از عوامل مهم در بروز آلزایمر، زمینه ژنتیکی است. وجود ژن خاصی به نام APOE-e4 با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر ارتباط دارد. افرادی که در خانواده آنها سابقه این بیماری وجود دارد، بیشتر در معرض خطر هستند. البته داشتن این ژن به معنای قطعی بودن ابتلا نیست، بلکه تنها احتمال بروز را افزایش میدهد. ژنهای دیگر نیز ممکن است در نحوه عملکرد پروتئینهای مغزی و پاکسازی مواد زائد نقش داشته باشند، اما همچنان تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.
عوامل سنی
سن مهمترین عامل خطر برای ابتلا به آلزایمر است. پس از ۶۵ سالگی احتمال بروز این بیماری بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد و با هر دهه افزایش سن، خطر آن دو برابر میشود. با این حال، آلزایمر بخشی طبیعی از روند پیری نیست و بسیاری از سالمندان هرگز به آن مبتلا نمیشوند. افزایش سن تنها یکی از عوامل مستعدکننده است، نه علت مستقیم و راهکارهای تقویت حافظه برای دوری از ابتلا به این اختلال در سنین بالا بسیار کمک کننده هستند.
عوامل سبک زندگی و سلامت عمومی
سبک زندگی ناسالم میتواند نقش مهمی در بروز آلزایمر داشته باشد. بیماریهایی مانند فشار خون بالا، دیابت، چاقی و کمتحرکی جریان خون مغز را کاهش میدهند و خطر زوال عقل را بالا میبرند. تغذیه پرچرب و مصرف سیگار و الکل نیز به سلولهای مغزی آسیب میزنند. در مقابل، فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی سالم و حفظ ارتباطات اجتماعی میتواند به حفظ سلامت مغز و پیشگیری از آلزایمر کمک کند.
روشهای تشخیص آلزایمر
تشخیص دقیق و زودهنگام آلزایمر امکان شروع درمانهای دارویی و غیردارویی، آموزش خانواده، تصمیمگیریهای حقوقی و مالی، و برنامهریزی برای مراقبتهای آینده را فراهم میکند. هرچه مداخله زودتر آغاز شود، کیفیت زندگی بیمار و خانواده بهتر حفظ خواهد شد.
مراحل تشخیص آلزایمر به شرح زیر است:
شرح حال و معاینه نورولوژیک
پزشک ابتدا تاریخچه دقیق از بیمار و یکی از نزدیکان میگیرد و زمان شروع فراموشی، سرعت پیشرفت، تاثیر بر کارهای روزمره (امور مالی، رانندگی، مدیریت منزل)، تغییرات خلق و خو و رفتاری فرد را بررسی میکند. در معاینه عصبی، وضعیت گفتار، توجه، جهتیابی، تعادل و حرکات ارزیابی میشود تا علائم به نفع سایر اختلالات عصبی شناسایی شود.
آزمونهای شناختی کوتاه
برای سنجش حافظه و عملکردهای اجرایی از ابزارهای استاندارد مانند MMSE و MoCA، آزمون نام بردن، یادسپاری واژهها، رسم ساعت و روانی کلام استفاده میشود. این آزمونها تصویر مشخصی از شدت اختلال شناختی میدهند و برای پیگیری روند بیماری نیز به کار میروند.
آزمایشهای خونی و رد علل قابل درمان
گام مهم، حذف عللی است که میتوانند شبیه آلزایمر تظاهر کنند اما درمان پذیرند: شمارش کامل خون، الکترولیتها، قند خون، عملکرد کلیه و کبد، ویتامین B12 و عملکرد تیروئید معمولا درخواست میشوند. برحسب شرایط، غربالگری افسردگی، بررسی عفونتها یا مشکلات خواب نیز انجام خواهد شد.
تصویربرداری مغزی
MRI ترجیح داده میشود؛ چون کاهش حجم هیپوکامپ و لوبهای تمپورال داخلی را بهتر نشان میدهد و میتواند ضایعات عروقی، تومور یا هیدروسفالی را رد کند.
ارزیابی عملکردی و رفتاری
علاوه بر حافظه، توانایی انجام فعالیتهای روزمره (لباس پوشیدن، امور مالی، مصرف دارو) و علائم نوروسایکولوژیک مانند اضطراب، افسردگی، بیقراری یا توهم بررسی میشود؛ این اطلاعات برای برنامه ریزی مراقبت و ایمنی (مثلا رانندگی) حیاتی است.
برای تشخیص دقیق این اختلال و انجام تستهای حافظه به مطب دکتر ناصر مهربان، بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه کنید!
فعالیت در همهی فیلدهای نورولوژی از جمله بیماریهای التهابی مغز و نخاع
استفاده از جدیدترین متدهای روز برای درمان مشکلات عصبی مانند rTMS و نوروتراپی
آیا آلزایمر درمان دارد؟
برای آلزایمر درمان قطعی وجود ندارد، اما درمانهای دارویی و غیردارویی میتوانند روند پیشرفت بیماری را کند کنند و کیفیت زندگی را بهبود بخشند.
درمان دارویی:
- مهارکنندههای کولیناستراز که این داروها باعث افزایش سطح استیل کولین در مغز میشوند و به بهبود عملکرد حافظه کمک میکنند.
- ممانتین که بر گیرندههای گلوتامات اثر میگذارد و در مراحل پیشرفتهتر آلزایمر مفید است.
- داروهای جدید مانند Aducanumab که با هدف کاهش تجمع پلاکهای آمیلوئید طراحی شدهاند، اما هنوز در حال بررسی و استفاده محدود هستند.
درمان غیردارویی:
درمانهای نوروتراپی مانند درمان آلزایمر با آر تی ام اس در سالهای اخیر تاثیر بسیاری بر روند بیماری افراد داشته است اما در کنار این درمانها، روشهای غیردارویی نقش مهمی در کند کردن روند آلزایمر دارند. فعالیتهای ذهنی مانند حل جدول، مطالعه و یادگیری مهارتهای جدید باعث فعال ماندن مغز و تقویت حافظه میشوند. ورزش منظم نیز با افزایش جریان خون مغز، تمرکز و خلق و خو را بهبود میدهد. رعایت رژیم غذایی سالم، بهویژه رژیم مدیترانهای شامل سبزیجات، ماهی و روغن زیتون، در حفظ سلامت سلولهای مغزی مؤثر است. همچنین ایجاد محیطی آرام و برقراری ارتباط اجتماعی با خانواده و دوستان، از اضطراب و سردرگمی بیمار میکاهد و احساس امنیت بیشتری به او میدهد.
🧠در واقع بهترین درمان آلزایمر، پیشگیری است. بهترین روشهای پیشگیری از زوال عقل را مطالعه کنید‼️
مراقبت از بیماران آلزایمر در منزل
مراقبت از بیمار مبتلا به آلزایمر نیازمند صبر، آگاهی و حمایت عاطفی است.
- وسایل خطرناک را از دسترس خارج کنید تا محیط کاملا ایمن شود.
- برنامههای تکراری و منظم باعث آرامش بیمار میشود بنابراین سعی کنید یک روتین روزانه برای فرد داشته باشید.
- غذاهای سبک، مغذی و پر فیبر مانند رژیم مدیترانهای برای افراد مبتلا به آلزایمر ترجیح داده میشود.
- ارتباط کلامی و لمسی علاوه بر آرامش زیادی به بیمار میدهد یکی از راههای جلوگیری از پیشرفت بیماری است.
- خانواده باید از سلامت روان خود نیز مراقبت کند تا دچار فرسودگی نشود.
آموزش خانوادهها در زمینه مراقبت از بیماران آلزایمر، یکی از کلیدهای کنترل موفقیت آمیز این بیماری است. برای دریافت اطلاعات بیشتر فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت برای مشاوره تخصصی با شما تماس گرفته شود.
بهترین راههای پیشگیری از آلزایمر
اگرچه پیشگیری کامل ممکن نیست، اما تغییر سبک زندگی میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
- مطالعه، بازیهای فکری، یادگیری زبان جدید
- حداقل ۳۰ دقیقه پیادهروی روزانه
- مصرف سبزیجات، میوه، ماهی و مغزها
- خواب کافی و کنترل استرس
- اجتناب از مصرف الکل و دخانیات
شاید این نکات به نظر شما ساده باشد اما رعایت همین نکات ساده، تاثیر بسیاری در پیشگیری از این اختلال خواهد داشت.
❓ سوالات متداول درباره بیماری آلزایمر
آیا آلزایمر درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد، اما داروها و روشهای غیردارویی میتوانند روند پیشرفت بیماری را کند کنند و کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهند.
آلزایمر معمولاً از چه سنی شروع میشود؟
بیشتر موارد آلزایمر پس از ۶۵ سالگی بروز میکنند، اما نوع نادری از این بیماری ممکن است در سنین پایینتر (۴۰ تا ۶۰ سالگی) نیز دیده شود که به آن آلزایمر زودرس گفته میشود.
آیا آلزایمر ارثی است؟
سابقه خانوادگی میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد، اما بیشتر موارد آلزایمر غیر ارثی هستند. وجود ژن مشترک بیماری با افزایش احتمال ابتلا ارتباط دارد ولی الزاما باعث بیماری نمیشود.
چه علائمی نشاندهنده شروع آلزایمر است؟
فراموشی مکرر، سردرگمی در زمان و مکان، دشواری در انجام کارهای روزمره، تغییرات رفتاری و کاهش تمرکز از نخستین علائم هشداردهنده بیماری آلزایمر هستند.
آیا استرس باعث آلزایمر میشود؟
استرس بهتنهایی علت آلزایمر نیست، اما استرس و اضطراب مزمن میتوانند عملکرد مغز را تضعیف کرده و روند افت حافظه را تسریع کنند.
جمع بندی
بیماری آلزایمر یک چالش جهانی برای نظام سلامت و خانوادههاست. این بیماری به تدریج تواناییهای شناختی را از بین میبرد، اما با تشخیص زودهنگام، درمان ترکیبی و مراقبت مستمر میتوان کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید. افزایش آگاهی عمومی، کاهش عوامل خطر و حمایت از خانوادهها از گامهای حیاتی در مبارزه با آلزایمر است. هر فرد با حفظ سبک زندگی سالم میتواند سهمی در پیشگیری از آلزایمر داشته باشد.