فلج مغزی یا به اختصار CP معمولا به علت آسیب ها یا اختلالات دوره ی جنینی ایجاد می شود، اما می تواند در هر زمانی از ۲ سال اول رشد مغز نیز ایجاد شود. این اختلال می تواند آسیب ایجاد شده شامل اعمال مختلف سیستم عصبی همچون اعمال حرکتی، یادگیری، شنیداری و دیداری را درگیر کند.
علل فلج مغزی
از مهم ترین عللی که سبب فلج مغزی می شود، می توان به ناهنجاری ها و اختلالات رشد مغز اشاره کرد. این مشکلات اغلب در کودکان ایجاد می شود و در بسیاری از موارد علل ان مشخص نیست. یک سری عوامل که سببب رشد مغز می شوند، به شرح زیر است :
- سکته مغزی که سبباختلال در خونرسانی به مغز در حال رشد می شود.
- عفونت در نوزادان که سبب التهاب مغز و اطراف آن می گردد.
- آسیب دیدگی مغز نوزاد که درب اثر تصادف یا سقوط از ارتفاع اتفاق می افتد.
- در رحم یا نوزاد متولد شدهف خونذیری مغزی رخ داده باشد.
- در اثر زایمان دشوار مغز دچار کمبود اکسیژن شود.
- جهش های ژنتیکی که سبب رشد غیرطبیعی می شوند.
اتیولوژی
معمولا علت ایجاد کننده فلج مغزی، هیپوکسی مغز در دوران جنینی یا هنگام تولد است، ولی در موارد زیادی علت ناشناخته باقی می ماند. غالبا نوزادان نارس شانس بیشتری برای فلج مغزی دارند.
در اوایل دوره کودکی فلج مغزی می تواند به علل زیر رخ دهد:
- خونریزی داخل مغزی
- عفونت های مغزی مانند آنسفالیت ها و مننژیت ها
- ترومای مغزی
- عفونت های مادر در دوره بارداری مانند سرخجه
- زردی شدید نوزادی
علائم بالینی فلج مغزی
علائم بیماری می تواند بسیار متفاوت باشد، ممکن است یکطرفه یا دوطرفه، بسیار خفیف یا شدید، با شدت بیشتر در اندام تحتانی یا فوقانی و یا با شدت مساوی در اندام ها باشد.
براساس نوع علائم چند فرم بالینی توصیف شده است که عبارتند از: فرم اسپاستیک، دیس کینتیک، آتاکسیک، هیپوتونیک و موارد مخلوط.
علائمی که در فرم اسپاستیک دیده می شود، عبارت است از: اسپاستیسیتی عضلات و اختلال در راه رفتن: راه رفتن به صورت قیچی، که در انواع فلج مغزی اسپاستیک دیده می شود.
در این حالت به علت اسپاستیسیتی در ناحیه لگن و اندام های تحتانی، ناحیه ران از مفصل لگن flex می شود و عضلات adductor به هم نزدیک می شوند و حالتی مانند راه رفتن قیچی ایجاد می شود؛ همچنین به علت اسپاسم عضلات فلکسور پا، بیمار بر روی نوک انگشتان پا راه می رود و مفصل ها به راحتی باز نمی شوند و به اصطلاح contracture دارند.
فلج مغزی ممکن است در اندام فوقانی یا تحتانی غالب باشد.
در انواع دیگر فلج مغزی مانند آتاکسیک یا انواع دیسکینتیک علائم زیر دیده می شود:
- لرزش اندام ها (ترمور)
- اختلال تعادل
- راه رفتن آتاکسیک
- اختلالات حرکتی مانند کره، آتتوز، دیستونی، پرش های ناگهانی که بازهم ممکن است به صورت یکطرفه یا دوطرفه، در اندام فوقانی یا تحتانی دیده شود.
سایر علائمی که در همه ی انواع ممکن است دیده شوند، به شرح زیر می باشند:
- کاهش ضریب هوشی (در برخی موارد ضریب هوشی نرمال است.)
- اختلال تکلم به صورت دیزآرتری
- مشکلات بینایی یا شنوایی
- تشنج
- درد
- اختلالات بلع
- بی اختیاری ادرار
- اختلالات رشد
تشخیص فلج مغزی
تشخیص هر نوع بیماری و به خصوص فلج مغزی، پرسیدن شرح حال بیمار است. در مواردی که یک سری اختلالات همچون اختلالات نورولوژیک از شروع تولد آغاز می شود، به صورت استاتیک می باشد. پیشرفت بیماری در اثر زمان ایجاد نشده و شاید حتی در طول زمان بهتر شود. درب این صورت حتما باید CP انجام داد.
از طرفی دیگر داشتن سابقه این بیماری در اقوام نیز مهم است. اگر مورد مشابهی در هر یک از اعضای خانواده وجود داشته است، تما بیماری های ژنتیکی در تشخیص افتراقی مطرح می شود.
برای بررسی، لازم است آزمایش خون از نظر بررسی بیماری های متابولیک انجام شود. همچنین MRI مغز، الکتروانسفالوگرام و تست های بینایی، شنوایی و تست های شناختی باید درخواست شود.
آزمایش خون
ممکن است یک سری سندرم های متابولیکی که علائم آن ها شبیه به فلج مغزی است، سبب ناهنجاری هایی در آزمایش خون شوند. همین امر سبب می شود تا متوجه تمایز بین این دو بیماری شد.
از آزمایش خون انتظار زیادی در خصوص تشخیص ناهنجاری های مغزی همچون فلج مغزی نمی توان شد. کودکی که نشانه هایی از فلج مغزی را دارا است، علائمی همچون نارسایی و عفونت اندام را نیز به همراه دارد. برای همین آزمایش خون تجویز می شود.
آزمایشات ژنتیکی
برای شناسایی ناهنجاری های ژنتیکی که با فلج مغزی مرتبط هستند، انجام ازمایش های ژنتیکی بسیار موثر است. اختلال فلج مغزی کم تر با نقایص ژنتیکی قابل تایید همراه است. و آزمایش ژنتیک تنها زمانی ارزشمند است که بیماری ها را به آن بتوان به درستی تشخیص داد.
همه افراد برای انجام آزمایش ژنتیکی آماده نیستند. اگر در این باره نگران هستید، با پزشک خود مشورت کنید. همچنین با شریک زندگی خود صحبت کنید. برنامه ریزی برای اینکه وقتی نتایج آماده شد چه کاری انجام دهید میتواند به شما کمک کند بتوانید بهتر با این قضیه کنار بیایند و از یکدیگر پشتیبانی کنید.
الکتروانسفالوگرام EEG
برخی از کودکانی که به فلج مغزی دچار هستند، دچار تشنج نیز می شوند. یک سری از انواع صرع ها وجود دارند که با فلج مغزی همراه نیستند که همراه با تاثیر عمیقی بر رشد کودک هستند. این نوع اختلالات تشنج از نظر بالینی مشابه با نقص شناختی در فلج مغزی هستند. ببه همین دلیل ممکن است در تشخیص این دو مشکل به وجود آید. تست EEG در اینگونه موارد میتواند به تشخیص تشنجهایی که علت آنها مشخص و واضح نیست کمک کند.
مطالعات هدایت عصبی (NCV) و الکترومیوگرافی (EMG)
یک سری از بیماری های عضلانی، ستون فقرات و بیماری های نخاع هستند که از سنین پایین تر شروع می شوند و می توانند سبب ضعف شوند. اینکه با قطعیت بگوییم ناهنجاری های عصبی و عضلانی نشان دهنده فلج مغزی است، درست نیست. به همین دلیل است که الگوهای آنرمال در آزمایش های هدایت عصبی و الکترومیوگرافی در تشخیص بیماری ها کمک کرده و ممکن است فلج مغزی را رد کند.
درمان فلج مغزی
درمان قطعی برای فلج مغزی وجود ندارد. هدف اصلی از اقدامات درمانی، کمک به بیمار برای داشتن زندگی مستقل و کاهش علائم بیماری است. در درمان باید یک تیم درمانی شامل:
متخصص مغز و اعصاب، متخصص طب فیزیکی، فیزیوتراپیست، گفتار درمان و کاردرمان همکاری داشته باشند و بر اساس عوارض بیماری ممکن است به سایر متخصصین نیز نیاز باشد.
بیمار باید غذای کافی و مناسب (برای جلوگیری از مشکلات گوارشی) دریافت کند و ورزش های مناسب جهت بازتوانی و کاهش اسپاستیسیتی انجام دهد. در مواردی ممکن است نیاز به آتل، سمعک، عینک و ویلچر نیز باشد.
از نظر دارو درمانی جهت کاهش اسپاسم می توان از باکلوفن خوراکی یا تزریق سم بوتولونیوم استفاده کرد. در مواردی که بیمار تشنج دارد باید از داروهای ضد تشنج مناسب کمک گرفت.
در مواردی که contracture عضلانی وجود دارد، می توان از جراحی برای کاهش آن استفاده نمود.
پیش آگهی
فلج مغزی، بیماری است که فاقد درمان قطعی می باشد!!! افراد مبتلا به فلج مغزی تا پایان عمر خود نیاز به مراقبت دارند. معمولا در صورتی که مراقبت های بهداشتی مناسب باشد، طول عمر بیماران طبیعی است. این کودکان ممکن است با افزایش سن توانایی هایی کسب کنند، اما همواره از هم سن و سالان خود عقب هستند.