سندرم پای بی قرار + معرفی درمان و بهترین دارو

سندرم پای بی‌قرار یا Restless Legs Syndrome یک اختلال عصبی است که با تمایل شدید و غیرقابل کنترل برای حرکت دادن پاها همراه است. این احساس ناخوشایند معمولاً در زمان استراحت یا هنگام شب بدتر می‌شود و با حرکت دادن پاها تسکین می‌یابد. این اختلال می‌تواند به طور قابل توجهی کیفیت خواب و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

علائم سندرم پای بی‌قرار

سندرم پای بی‌قرار به دلیل تمایل شدید به حرکت دادن پاها و احساسات ناخوشایند در پاها شناخته می‌شود. این اختلال می‌تواند باعث بروز علائم و نشانه‌های مختلفی شود که بر کیفیت زندگی و خواب فرد تاثیر گذار است. در ادامه به برخی از علائم و نشانه‌های همراه با سندرم پای بی‌قرار اشاره خواهیم کرد:

علائم اصلی سندرم پای بی‌قرار

تمایل شدید به حرکت دادن پاها: فرد معمولاً تمایل شدیدی به حرکت دادن پاهای خود دارد تا از احساسات ناخوشایند خلاص شود.

احساسات ناخوشایند در پاها: این احساسات ممکن است شامل سوزش، خارش، درد مبهم، تیرکشیدن، سوزن‌سوزن شدن یا حس حرکت حشرات زیر پوست باشد.

بدتر شدن علائم در زمان استراحت: علائم RLS معمولاً در زمان‌های استراحت یا عدم فعالیت، مانند هنگام نشستن یا خوابیدن، بدتر می‌شوند.

بهبود علائم با حرکت: حرکت دادن پاها، مانند راه رفتن یا تکان دادن، معمولاً باعث تسکین موقتی علائم می‌شود.

بدتر شدن علائم در شب: علائم RLS معمولاً در شب یا هنگام خواب بدتر می‌شوند و می‌توانند باعث مشکلات خواب شوند.

علائم همراه با سندرم پای بی‌قرار

اختلالات خواب: افراد مبتلا به RLS ممکن است به سختی به خواب بروند یا در طول شب به دلیل علائم مکرر بیدار شوند.

حرکات اندام‌ها در خواب: بسیاری از افراد مبتلا به این سندرم همچنین ممکن است حرکات غیرارادی و تکراری در پاها در طول خواب را تجربه کنند. این حرکات می‌توانند باعث بیدار شدن‌های مکرر و اختلالات خواب شوند.

خستگی و کاهش تمرکز: به دلیل خواب ناکافی و بی‌کیفیت، افراد مبتلا به عارضه ممکن است خستگی مزمن و کاهش تمرکز را تجربه کنند.

تحریک‌پذیری و تغییرات خلقی: اختلالات خواب و خستگی مزمن می‌توانند به تحریک‌پذیری، افسردگی و تغییرات خلقی منجر شوند.

مشکلات اجتماعی: مشکلات خواب و خستگی روزانه می‌توانند تأثیر منفی بر عملکرد حرفه‌ای و روابط اجتماعی فرد داشته باشند.

علائم این بیماری بسیار به علائم بیماریهای دیگر مثل کرامپ ها شبانه آکاتیژی و بیقراری های کل بدن ناشی از داروها، ضعف و خستگی‌های عضلانی، دردهای نوروپاتیک ناشی از بیماری های مختلف درگیر کننده عصب، بیماری‌های ستون فقرات مثل تحت فشار بودن ریشه‌های عصب سیاتیک و حالتهای ناراحت کننده و دردناک بدن در وضعیت‌های خاص و سندرم انگشتان حرکت کننده و ساق‌های دردناک شبیه هستند که هر کدام علت و درمان جداگانهای دارند.

تشخیص سندرم پای بی‌قرار

تشخیص سندرم پای بی‌قرار معمولاً بر اساس تاریخچه علائم و معاینه فیزیکی انجام می‌شود. پزشک ممکن است سوالاتی درباره الگوهای خواب و علائم شما بپرسد و همچنین آزمایش‌هایی برای ارزیابی سطح آهن و عملکرد کلیه‌ها انجام دهد. تشخیص RLS در میان کودکان دشوار است. این بیماری در کودکان بیشتر با بیش فعالی و بی‌خوابی ظاهر می شود.

علت بروز سندرم پای بیقرار

در حال حاضر علت دقیق و یا عوامل محرک بروز سندرم پای بی‌قرار (RLS) به طور کامل مشخص نشده است، اما برخی عوامل و فرضیات مطرح شده که ممکن است در این عارضه نقش داشته باشند که عبارتند از:

عوامل ژنتیکی: تاریخچه خانوادگی افراد می‌تواند نقش موثری در خصوص ابتلا به سندرم بی‌قراری پا داشته باشد. برخی از تحقیقات نشان داده است که برخی از ژن‌های خاصی ممکن است با این اختلال مرتبط باشند.

عدم تعادل دوپامین: دوپامین یک نوروترانسمیتر است که در کنترل حرکت عضلانی نقش دارد. نقص دوپامین یا عدم تعادل آن در مغز ممکن است باعث بروز سندرم پای بی‌قرار شود.

کمبود آهن: کمبود آهن می‌تواند به عدم تولید و کاهش سطح دوپامین در مغز منجر شود، که این موضوع می‌تواند عامل بروز این اختلال باشد. در برخی موارد، مصرف مکمل‌های آهن می‌تواند به بهبود علائم کمک کند.

بارداری: برخی از زنان ممکن است در طول بارداری به ویژه در دوران پایانی، علائم این سندرم را تجربه کنند، اما دقیقاً علت این پدیده مشخص نیست.

بیماری‌های مزمن: برخی از بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های کلیوی، دیابت، پارکینسون و بیماری‌های عصبی می‌توانند با RLS همراه باشند یا آن را تحریک کنند.

استفاده از داروها: مصرف برخی از داروها مانند آنتی‌دپرسان‌ها، آنتی‌هیستامین‌ها، داروهای ضد حساسیت و دیگر داروها می‌تواند باعث بروز یا تشدید علائم RLS شود.

عوامل شیمیایی: مصرف الکل، نیکوتین و کافئین ممکن است باعث تشدید علائم RLS شود یا به عوامل محرک آن اضافه کند.

فشار روحی: استرس و اضطراب می‌تواند به عوامل محرک RLS اضافه کند و علائم را تشدید کند.

هرچند که علت دقیق  سندرم پای بی قرار هنوز مشخص نیست، اما مطالعات بیشتر در آینده ممکن است به درک بهتری از این اختلال منجر شود. 

✅ سندرم های نورولوژیک با منشاء سایکوژنیک

علت سندرم پای بی‌قرار پیچیده است کاهش آهن در سطح استریاتوم و هسته های قاعده‌ای مغز و کاهش فریتین مایع مغزی نخاعی، بیش فعالی سیستم‌های وابسته به دوپامین و گلوتامین و کاهش فعالیت سیستم‌های آندورفین مغزی به عنوان علت های شایع مطرح هستند.

سندرم پای بی‌قرار می تواند به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم شود در نوع اولیه که از سنین نوجوانی و قبل از ۴۵ سالگی وجود دارد معمولا به دلیل ابتلا به برخی از بیماری ها نیست و بیشتر زمینه ژنتیکی و ارثی دارد.

فرم ثانویه یا دیررس این اختلال بعد از ۴۵ سالگی شروع می‌شود ومعمولا همراه با سایر بیماری‌ها دیده می‌شود  این فرم معمولا شدیدتر و آزاردهنده‌تر است.

✅ ضعف عضلات دست و پا

افراد در معرض سندرم پای بی‌قرار

افرادی که احتمال بروز این اختلال در آن‌ها بیشتر است و زمینه RLS در آنان وجود دارند عبارتند از:

• افرادی که نارسایی کلیه، آنمی، فقر آهن، دیابت، بیمارهای روماتیسمی، بیماری‌های مزمن شریانی و وریدی مثل واریس‌ها مبتلا هستند بیشتر دچار سندرم پای بی قرار می‌شوند.
• افرادی که به بیماری‌های اعصاب محیطی یا نوروپاتی(افرادی که سابقه گیلن باره،فلج اطفال و بیماری شارکو ماری توث دارند بیشتر در معرض RLSهستند) بیماری‌های متابولیک مثل کم کاری تیروئید بیماری‌های سیستم اعصاب مرکزی مثل پارکینسون، ام اس ،سکته‌های مغزی، میگرن،میاستنی گراو.چربی ها و کلسترول بالای خون بیماری‌های التهابی روده بیماریهای التهابی  یا عروقی نخاع.فیبرومیالژیا مبتلا هستند در معرض این اختلال قرار دارند.
• افرادی که دچار چاقی،استرس، خستگی‌های مزمن هستند یا در آب و هوای گرم زندگی می کنند افراد در معرض ابتلا به اختلال سندرم پای بی قرار هستند.
• در کودکان ممکن است ارتباطی با  سندرم بیش فعالی و نقص تمرکز (ADHD )وجود داشته باشد.  RLS می تواند شروع و دوام خواب را مختل کند.

عوامل تشدید کننده سندرم پای بی قرار

همان گونه که در بالا ذکر شد عوامل زیادی می توانند بیماری سندرم پای بی‌قرار را تحت تاثیر قرار بدهند. در ادامه به برخی از عوامل تشدید کننده یان اختلال اشاره خواهیم کرد:

خوراکی ها ونوشیدنی‌ ها مثل شیرینی جات ،الکل و کافئین از علل اختلال خواب و تشدید وضعیت سندرم پای بی قرار هستند.

مصرف غذاهایی که در طب سنتی به داشتن طبع سرد معروف هستند، مثل بعضی از مرکبات، لبنیات و ترشیجات بخصوص در عصر و شب معمولا سندرم پای بی قرار را تحریک می‌کند.

مصرف کافئین، قطع مصرف داروهای خواب آور و آرامبخش در کسانی که در حال مصرف هستند نیز از علل تشدید علائم هستند.

داروهایی که موجب تشدید RLS می شوند عبارتند از:

• داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای و داروهای مهار کننده باز جذب سروتونین
• داروهای ضد گیرنده کلسیم، ضد تشنج ها ،داروهای نورولپتیک، ضد جنون بتابلوکر ها، لیتیم و آنتی هیستامین ها و همچنین داروهای ضد تهوع
• قطع مصرف داروهای آرامبخش و قطع مصرف باز کننده‌های عروقی

عوارض سندرم پای بی قرار

سندرم پای بی‌قرار می‌تواند باعث عوارضی بر روی زندگی روزمره و کیفیت خواب فرد شود. برخی از عوارض و اثرات جانبی معمول آن شامل موارد زیر می‌شود:

✔ اختلالات خواب

✔ کاهش کیفیت زندگی، اضطراب و اختلالات خلقی

✔ اختلالات روانشناختی و مشکلات حافظه 

✔ خستگی مزمن ناشی از عدم استراحت

✔ انزجار از خواب

✔ مشکلات اجتماعی و شغلی

✔ مشکلات در رانندگی

به طور کلی احتمال سکته‌های مغزی و قلبی عروقی در افراد دارای این اختلال بیشتر است. و باعث افزایش بروز فشار خون می‌شود. البته این موارد بعد از ۴۵ سالگی شایعترند.

افسردگی شیوع بالایی در بیماری مبتلا به این اختلال وجود دارد و در نتیجه اقدام به خودکشی در افراد مبتلا به RLS نسبت به دیگر افراد بیشتر است.

درمان سندرم پای بی قرار

درمان سندرم پای بی‌قرار (RLS) معمولاً شامل تغییرات در سبک زندگی، درمان‌های دارویی و درمان‌های تکمیلی است که به کاهش علائم و بهبود کیفیت خواب و زندگی فرد کمک می‌کند. در زیر به برخی از روش‌های درمانی برای مدیریت RLS اشاره شده است:

 تغییرات در سبک زندگی

مدیریت استرس: کاهش استرس و اضطراب می‌تواند به کاهش علایم RLS کمک کند. انجام تکنیک‌های آرامش بخش مانند مدیتیشن یا یوگا می‌تواند مفید باشد.

ورزش منظم: انجام ورزش‌های ملایم و منظم مانند پیاده روی یا شنا می‌تواند به بهبود خواب و کاهش علایم RLS کمک کند. اما ورزش‌های سنگین را قبل از خواب انجام ندهید.

مصرف کافئین، الکل و سیگار: این مواد می‌توانند علایم سندرم پای بیقرار را تشدید کنند. توصیه می‌شود مصرف آن‌ها را محدود کنید یا بهتر است از آن‌ها کاملاً اجتناب کنید.

الگوی خواب منظم: حفظ الگوی خواب منظم و ایجاد محیط خواب آرام می‌تواند به کاهش علایم کمک کند.

 درمان‌های دارویی

داروهای افزایش‌دهنده دوپامین: این داروها به عنوان درمان اصلی برای سندرم پای بیقرار استفاده می‌شوند. که شامل داروهایی مانند پرامیپکسول، روپینیرول، و لوودوپا است.

داروهای ضد تشنج: برخی از داروهای ضد تشنج مانند گاباپنتین نیز ممکن است برای کنترل علایم RLS موثر باشند.

مسکن‌ها: در موارد شدید، مصرف مسکن‌های مانند آمفتامین‌ها ممکن است توسط پزشک تجویز شود تا به کاهش علائم کمک کند.

درمان‌های تکمیلی

ماساژ و حرکات کششی: ممکن است به کاهش تنش عضلانی کمک کند و تسکین علایم را به دنبال داشته باشد.

حمام گرم: حمام گرم قبل از خواب می‌تواند به آرامش عضلات کمک کند.

کمپرس سرد یا گرم: استفاده از کمپرس سرد یا گرم می‌تواند، کمک کنند باشد.

درمان های تخصصی

درمان آهن: اگر تست‌های آزمایشگاهی نشان دهد که فرد دارای کمبود آهن است، مصرف مکمل‌های آهن می‌تواند به بهبود علائم کمک کند.

تحریک عصب ها: در برخی موارد، روش‌های درمانی مانند تحریک الکتریکی عصب (TENS) ممکن است برای کاهش علائم مورد استفاده قرار گیرند.

نکات مهم درمانی سندروم بی‌قرار پا شامل موارد زیر می‌شود:

• یک نکته مهم در درمان سندرم پای بی‌قرار حذف فاکتورهای تشدید کننده است.
• رعایت رژیم غذایی مناسب و سبک زندگی سالم و پرهیز از عادت های بد از اصول اساسی درمان هستند.
• در موارد خفیف نیاز به درمان دارویی  نیست و در موارد شدید ممکن است از چند داروی همزمان در درمان استفاده شود
• درمان فقط پس از بررسی سود و زیان و فقط در صورتی که ضروری باشد انجام می‌شود.

داروهای مورد استفاده در سندرم پای بی قرار

• باید بدانیم که  به جز آهن بقیه درمان‌ها علامتی هستند
• در درمان از اگونیست‌های دوپامین ،لوودوپا ضدتشنج‌ها،بنزودیازپین‌ها،باکلوفن،کلونیدین و  داروهایی مثل متادون و اکسی کدون  استفاده می‌شود
• علاوه بر داروها از مکمل های  منیزیم ویتامین e  و ویتامین c در  همراهی با ویتامین‌های گروه بBنیز در درمان استفاده می شود.
• همانطور که ذکر شد از داروی لوودوپا که استفاده اصلی آن در  بیماری پارکینسون است نیز  در سندرم پای بی‌قرار استفاده می شود. البته در این سندرم درمان با آگونیست‌های دوپامین نسبت به لوودوپا ارجحیت دارد.

یکی از موارد  بسیار موثر در درمان سندرم پای بیقرار داروهای مخدر هستند که به عنوان یک ذخیره برای RLSشدید در نظر گرفته می‌شود. بخصوص برای کسانی که روز درمان های اولیه دچار آگمنتیشن  شده‌اند.

عوارض داروهای درمان سندرم پای بی قرار

یکی از مشکلات درمان با آگونیست های دوپامین و لوودوپا تشدید علائم بیماری پس از یک دوره درمان موفق با این داروها است که پزشکان با تجربه را متقاعد کرد از درمان‌های جایگزین با کارایی کمتر یا مشابه استفاده بکنند تا جلوی این پدیده که تشدید یا آگمنتیشن(augmentation) نامیده می شود را بگیرند.

داروهای اصلی جایگزین شامل گاباپنتین و پریگابالین هستند. ویبراتورهای اندام و پدهای گرم کننده پا نیز برای درمان در برخی نقاط دنیا بکار گرفته شده‌اند و اخیراً مقالات در حمایت از استفاده  آر تی ام اس یا تحریک مغناطیس مکرر مغز  جهت درمان سندرم پای بی‌قرار در حال افزایش هستند.

آگونیست‌های دوپامین  مثل پرامی پکسول و روپینیرول پاسخ سریع و دراماتیک می‌دهند این داروها، علاوه بر این مشکل بر علائم  حرکات دوره‌ای پا در خواب  (PLMS) نیز موثرند ولی بر سایر جنبه‌های خواب اثر ندارند.

نکته مهم در خصوص مصرف داروهای درمانی سندرم بی قرای پا

دارو ۲ ساعت  قبل از شروع علائم یا دوساعت قبل از خواب باید استفاده شود.

عوارض داروهای آگونیست دوپامین که شامل تهوع ،گیجی و منگی، اختلال کنترل تکانه‌ها، توهم و افت فشار خون هستند در  سندرم پای بی‌قرار نسبت به پارکینسون کمتر دیده می‌شوند.

توصیه می‌شود که قبل از استفاده از هرگونه درمان، با پزشک متخصص مشورت کنید تا بهترین روش درمانی برای شرایط شما مشخص شود و از اثربخشی و ایمنی آن اطمینان حاصل کنید.

نتیجه گیری

سندرم پای بی‌قرار یک اختلال عصبی است که می‌تواند به طور جدی کیفیت خواب و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد، تمایل شدید به حرکت دادن پاها و احساسات ناخوشایند در پاها از مهمترین علائم آن است. تشخیص و درمان مناسب می‌تواند به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کند. در صورت بروز علائم سندرم پای بی‌قرار، مشاوره با پزشک متخصص برای تشخیص دقیق و تعیین بهترین روش درمانی ضروری است.