بسیاری از افراد پس از مدتی مصرف داروهای اعصاب، به دلایل مختلفی تصمیم به قطع آنها میگیرند. اما آیا میدانستید که قطع ناگهانی داروی اعصاب میتواند خطرات جبران ناپذیری برای سلامت روان و جسم شما ایجاد کند؟ در این مقاله، به بررسی علمی و دقیق عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب میپردازیم و میگوییم چرا باید این فرآیند تنها زیر نظر پزشک انجام شود.
داروی اعصاب چیست و چرا تجویز میشود؟
داروهای اعصاب طیف گستردهای از داروها را شامل میشوند که برای درمان اختلالات روانی و عصبی مانند افسردگی، اضطراب، اختلال دوقطبی، وسواس فکری-عملی، اسکیزوفرنی و حتی بیخوابی تجویز میشوند. این داروها در گروههای مختلف هستند که هرکدام عملکرد خاصی در بدن دارند اما به طور کلی هدف این داروها، بازگرداندن تعادل مواد شیمیایی مغز و کاهش علائم بیماریهای روانیست.
داروهای ضد افسردگی: این داروها با افزایش سطح سروتونین و گاهی نوراپینفرین در مغز، خلق و خو را بهبود میبخشند و به کاهش علائم افسردگی، بیانگیزگی و افکار منفی کمک میکنند.
داروهای ضد اضطراب: این داروها از گروه بنزودیازپینها هستند و با افزایش فعالیت گیرنده گابا (GABA)، باعث آرامش، کاهش تنش عصبی و درمان اضطراب یا حملات عصبی میشوند. عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب این گروه میتواند خطرات جبران ناپذیری داشته باشد.
داروهای ضد روانپریشی: این داروها با تنظیم سطح دوپامین و گاهی سروتونین، برای درمان علائم روانپریشی مانند توهم، هذیان و افکار غیرمنطقی به کار میروند.
داروهای تثبیتکننده خلق و خو: با تنظیم نوسانات خلقی و کنترل فعالیت بیشازحد سلولهای عصبی، در پیشگیری از شیدایی (مانیا) و افسردگی در بیماران دوقطبی موثر هستند.
عوارض قطع ناگهانی داروی اعصاب چیست؟
نظر دکتر ناصر مهربان درباره قطع ناگهانی داروهای اعصاب
۱. بازگشت علائم بیماری
یکی از شایعترین و جدیترین عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب، بازگشت سریع و شدیدتر علائم بیماری است. زمانی که شما داروی اعصاب مصرف میکنید تعادل شیمیایی و هورمونی بدن با میزان دوز داروها هماهنگ میشود. با قطع ناگهانی داروها، بدن دچار شوک هورمونی شده و علائم بیماری با شدت بیشتری بروز میکنند. حتی ممکن است علائمی که فرد قبلا نداشته است، تجربه کند.
برای مثال:
- بیمار افسرده ممکن است دچار افسردگی شدیدتر، افکار خودکشی یا بیقراری شود.
- فرد مضطرب ممکن است با حملات پانیک شدیدتری مواجه شود.
- در اختلال دوقطبی، احتمال بروز مانیا یا افسردگی شدید افزایش مییابد.
۲. سندرم قطع دارو (Withdrawal Syndrome)
سندرم قطع دارو مجموعهای از علائم جسمی و روانی است که به دلیل توقف ناگهانی دارو بروز میکنند. علائم معمول عبارتاند از:
- سردرد
- سرگیجه
- تهوع و استفراغ
- اضطراب شدید
- بیخوابی
- احساس شوک الکتریکی در بدن یا سر
- تحریکپذیری و پرخاشگری
شدت این علائم به نوع دارو، دوز مصرفی و مدت زمان مصرف بستگی دارد.
۳. خطر افکار خودکشی
یکی از نگرانکنندهترین عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب، افزایش افکار خودکشی است. خصوصا در نوجوانان، جوانان و افرادی که سابقه افسردگی یا اضطراب شدید دارند. این پدیده به حدی خطرناک است که سازمانهای نظارتی دارویی مانند FDA در آمریکا، برای بسیاری از داروهای ضدافسردگی، هشدار جعبه سیاه (Black Box Warning) صادر کردهاند؛ که بالاترین سطح هشدار دارویی محسوب میشود.
۴. عوارض جسمی غیرقابل پیشبینی
بسته به اینکه چه خوانوادهای از داروهای اعصاب را مصرف میکنید، قطع ناگهانی برخی داروهای اعصاب میتواند بر سیستم عصبی خودکار اثر بگذارد و باعث مشکلاتی بالینی خطرناکی شود.
- تپش قلب منجر به حمله شدید قلبی
- تعریق شدید و گاهی تشنج
- لرزش دست و بدن
- اختلالات گوارشی
- افزایش فشار خون و خطر سکته مغزی
چه زمانی نباید داروهای اعصاب را قطع کرد؟
در واقع تحت هیچ شرایطی مصرف داروهای اعصاب نباید بدون نظارت پزشک قطع شود. اما در برخی از شرایط عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب میتواند منجر به مرگ شخص شود. این موارد شامل:
- وجود سابقه خودکشی یا افکار آسیب به خود
- وجود بیماریهای مزمن روانپزشکی با احتمال عود بالا مانند اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی
- بارداری یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرف همزمان چند دارو
- مصرف دوز بالایی از داروهای اعصاب
- درگیری با بیماریهای خاص مانند پارکینسون
چگونه دچارعوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب نشویم؟
برای قطع داروها باید به بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه میکنید تا تمام علائم بیماری و عملکرد ذهنی شما بررسی شود. اگر پزشک تشخیص دهد که صلاحیت ترک داروهای خود را دارید، کم کم و با کاهش دوز داروها، آنها را قطع میکند. در این شرایط نیز باید نکاتی را رعایت کنید:
پیگیری منظم با پزشک: لازم است در طول دوره کاهش دارو، فرد به طور منظم با پزشک خود در ارتباط باشد تا در صورت بروز علائم غیرمنتظره، بلافاصله اقدامات اصلاحی انجام شود.
پایش علائم جسمی و روانی: گاهی با اینکه دچار عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب نمیشوید، باز هم علائم خفیفی مانند سردرد، بیخوابی یا نوسانات خلقی خواهید داشت. ثبت و گزارش این علائم به پزشک اهمیت زیادی دارد.
حمایت روانی و خانوادگی: حضور خانواده و حمایت عاطفی در این دوره حساس میتواند روند ترک دارو را آسانتر کند و از بروز احساس ناامیدی یا اضطراب پیشگیری نماید.
استفاده از روشهای مکمل درمانی: در برخی موارد، رواندرمانی، مشاوره، تکنیکهای آرامسازی ذهن مثل مدیتیشن یا یوگا و اصلاح سبک زندگی میتوانند، کمک کننده باشند و جای خالی دارو را تا حدی جبران کنند.
ورزش منظم و تغذیه سالم: شاید قابل باور نباشد اما نوار مغزی برخی از بیماران نشان میدهد که همین نکات ساده میتوانند تاثیر بسیاری در روند بهبودی فرد داشته باشند تا با قطع مصرف دارو، دچار عوارض شدید آن نشوند.
باورهای اشتباه درباره قطع داروی اعصاب
متاسفانه در جامعه باورهای غلط درباره داروهای اعصاب رایج است که میتواند منجر به تصمیم گیری نادرست درباره قطع آنها شود. برخی از این باورها عبارتاند از:
«داروی اعصاب اعتیاد آور و دارای عوارض است.»
واقعیت این است که بسیاری از داروهای اعصاب خاصیت اعتیاد ندارند، اما بدن نسبت به آنها وابستگی فیزیولوژیکی پیدا میکند که با کاهش تدریجی میتوان آن را کنترل کرد. همچنین عوارض داروهای اعصاب بهتر از درمان نشدن بیماری خواهد بود.
«درمان شدم و دیگر نیازی به دارو نیست.»
در واقع، بهبود علائم معمولا نتیجهی مصرف دارو است و قطع ناگهانی آن میتواند بیماری را برگرداند.
«خودم میتوانم بر مشکلاتم غلبه کنم و نیازی به دارو ندارم.»
قدرت روانی موضوع مهمی است، اما بیماریهای روانی مانند بیماریهای جسمی نیاز به درمان تخصصی دارند و نباید با ارادهی شخصی درمان نادیده گرفته شود.
سخن پایانی: همیشه با پزشک مشورت کنید
مصرف داروهای اعصاب، بخشی از درمان پزشکی و علمی بیماریهای روانی است و ترک ناگهانی آنها میتواند عواقب خطرناکی داشته باشد. اگر به هر دلیلی احساس میکنید که باید مصرف دارو را متوقف کنید یا کاهش دهید، پیش از هر اقدامی با پزشک یا روانپزشک خود مشورت نمایید. پزشک میتواند برنامهای ایمن، موثر و تدریجی برای قطع دارو تنظیم کند تا هم از بروز عوارض قطع ناگهانی داروهای اعصاب جلوگیری شود و هم روند بهبود شما حفظ گردد.
یک پاسخ
ممنونم از مقاله ی خوبتون که در دسترس بود
حتی خوندن چنین مطلبی کمک کنندهاست