تشخیص انواع سردرد

سردرد یک شکایت عمومی است. در طول یک سال میزان بروز آن 90% و در طول عمر افراد 99% است. 23 میلیون نفر در آمریکا میگرن دارند و در کل دنیا نیز تقریبا 240 میلیون نفر از 4/1 بیلیون حمله میگرنی در طول سال، رنج می برند. 5% زنان و 8/2% مردان دارای سردرد، 180 روز یا بیشتر در سال سردرد را تجربه می کنند. این شکایت یکی از مهم ترین علل مراجعه به پزشکان عمومی و نیز شایع ترین علت مراجعه سرپایی نورولوژی است و از طرفی به عنوان یکی از ناتوان کننده ترین بیماری های قرن حاضر در طبقه بندی سازمان بهداشت جهانی قرار دارد.

علی رغم ظاهر ساده سردرد، گاه ارزیابی و نحوه مدیریت بیمار چنان پیچیده می شود که برای انجام صحیح آن ها نیاز به کلینیک های فوق تخصصی سردرد خواهیم داشت. خوشبختانه ایران نیز از کشورهای پیشرو در این زمینه است.

سمینار سالیانه سردرد ایران از نظر قدمت، برابر با کشورهای اروپایی است و هر سال با فاصله ای اندک نسبت به کنگره سالیانه جهانی سردرد برگزار می شود.

تشخیص انواع سردرد

تشخیص انواع سردرد

سردرد چیست؟

سردرد با جابجایی، التهاب، اسپاسم عروقی یا کشش ساختمان های حساس به درد موجود در سر و گردن ایجاد می شود. گرفتاری استخوان جمجمه، بیشتر قسمت های دورا و یا بیشتر نواحی پارانشیم مغز ایجاد درد نمی کنند.

نواحی حساس به درد در داخل کرانیال عبارتند از:

  • سینوس های وریدی
  • شریان های مننژی میانی و قدامی
  • دوراماتر (سخت شامه) در قاعده جمجمه
  • اعصاب تری ژمینال (V)
  • گلوسوفارنژئال IX و واگ X
  • قسمت های ابتدایی شریان کاروتید داخلی با شاخه های آن در حلقه ویلیس
  • ماده خاکستری پری اکی داکت
  • هسته های حسی تالاموس

نواحی حساس به درد در خارج کرانیوم عبارتند از:

  • پریوست جمجمه
  • پوست
  • بافت های زیر جلدی
  • عضلات
  • شریان ها
  • عضلات گردن
  • اعصاب گردنی دوم و سوم
  • چشم ها
  • گوش ها
  • دندان ها
  • سینوس ها
  • حفره دهانی و مخاط حفره بینی

از نظر پایانه های درد، عصب پنجم (V) حس فوسای قدامی و میانی (بالای تنتوریوم مخچه) را منتقل می کند و ضایعات داخل کرانیال در این محل ها موجب انتشار درد در مسیر عصب تری ژمینال می شوند.

اعصاب گلوسوفارنژئال (IX) و واگ (X) حس فوسای خلفی را تامین می کند و انتشار درد ضایعات در این محل ها به ناحیه گوش و گلو است. همچنین ریشه های فوقانی گردن تحریکات ساختمان های زیر تنتوریوم و گردن را منتقل می کنند. بنابراین ضایعات فوسای خلفی به درماتوم های دوم و سوم انتشار می یابد.

انواع سردرد و محرک ها

انواع مختلفی سردرد وجود دارد که در زیر، به بررسی شایع ترین انواع خواهیم پرداخت.

درد مفصل گیجگاهی- فکی: احساس درد در شقیقه، جلوی گوش ها

سردرد خوشه ای: احساس درد در یکی از چشم ها و یا اطراف آن

سردرد میگرنی: احساس درد، تهوع و مشکلات بینایی

سردرد سینوزیتی: احساس درد پست استخوان پیشانی و یا در گونه ها

سردرد تنشی: احساس درد مانند فشار آمدن به سر

سردرد گردنی: احساس درد در قسمت فوقانی و پشت سر

مصرف بیش از حد داروهای سردرد: درد ادامه دار که اغلب صبح ها بیشتر احساس می شود.

8 محرک شایع در بروز سردرد

8 محرک شایع در بروز سردرد

  • استرس و اضطراب

سردرد های تنشی، شایع ترین نوع سردرد هستند.

  • پوزیشن نامناسب

نشستن پشت میز و یا وسیله نقیله در پوزیشن نامناسب می تواند به دلیل عدم تعادل عضلات و مفاصل گردن، منجر به بروز سردرد شود.

  • الکترونیکی

خیره شدن به کامپیوتر و یا دیگر دستگاه ها می تواند از جمله محرک های سردرد باشد.

  • نخوردن آب به میزان کافی

اغلب ما فراموش می کنیم آب بخوریم و سردرد اولین علامت کمبود آب بدن می باشد.

  • مصرف دارو

برخی داروها می توانند با عوارض جانبی مانند سردرد همراه باشند.

  • استعمال دخانیات

افرادی که سیگار می کشند، بیشتر با سردرد روبرو می شوند.

  • تغییرات آب و هوایی

تغییر در فشار دما و هوا می تواند از جمله دلایل بروز سردرد باشد.

آیا ممکن است یک فرد چند نوع سردرد داشته باشد؟

 

سیستم ICHD-3 (سیستم بین المللی دسته بندی سردردها) سیستمی است که در آن طبق یکسری معیارها سردرد ها را دسته بندی می کنند. این معیارها سه دسته عمده از اختلالات سردرد شامل:

  1. سردرد های اولیه
  2. سردردهای ثانویه
  3. نورالژی های اعصاب جمجمعه ای و درد صورت را تعریف می کنند.

در اختلالات سردرد اولیه، مشکل خود سردرد است. مشخصات بالینی تظاهر یک بیماری با مکانیسم منحصر به فرد ، مانند میگرن یا سردرد خوشه ای است. برای اختلالات سردرد ثانویه، سردردها به یک بیماری زمینه ای مانند بیماریها،ضربه و آسیب یا دارو ها نسبت داده می شوند.

نورالژی های جمجمه و درد صورت یک مجموعه متمایز از اختلالات هستند. این طبقه بندی ها نشان می دهد که بسیاری از افراد بیش از یک نوع سردرد دارند. در نتیجه، نوع سردرد باید تشخیص داده شود. برخی از افراد ممکن است دو بیماری سردرد اولیه (سردرد میگرنی و تنشی) داشته باشند. برخی دیگر ممکن است مبتلا به سردرد اولیه و سردرد ثانویه باشند (میگرن مزمن و سردرد ناشی از مصرف بیش از حد مسکن). برخی دیگر ممکن است دارای یک اختلال سردرد اولیه و نورالژی جمجمه (میگرن و نورالژی سه قلو) باشند. تشخیص گاها می تواند در بیمار دشوار باشد و درمان بر اساس علل زمینه ای و نوع سردردها به صورت جداگانه و منحصر به نوع اختلال یا اختلالات فرد انجام می شود.

تشخیص انواع سردرد

شرح حال و معاینه بالینی

در بیشتر موارد، شرح حال دقیق سردرد برای تشخیص انواع سردرد الزامی است. عناصر اصلی در تاریخچه سردرد، سیر زمانی، خصوصیات سردرد، علائم و نشانه های همراه، عوامل تشدید کننده و مستعد کننده، عوامل بهبود دهنده، ارزیابی و تاریخچه درمان، سابقه روانی، سابقه خانوادگی و یک تاریخچه کامل داخلی و جراحی.

سیر زمانی سردرد

سن شروع

میگرن معمولا قبل از 40 سالگی شروع می شود و شروع بعد از 50 سالگی غیرمعمول می باشد. برعکس آرتریت تمپورال بعد از 50 سالگی شروع شده و زودتر از آن نادر است.

زمان حداکثر شدت

سردرد برق آسا، در عرض 1 دقیقه به حداکثر شدت می رسد و علت آن می تواند؛ خونریزی تحت عنکبوتیه، دیسکسیون شریان کاروتید و میگرن باشد. شروع تدریجی تر سردرد شدید، می تواند به دلیل میگرن یا مننژیت ویرال باشد.

تواتر زمانی

سردردهای اولیه (سردرد بدون اتیولوژی مشخص) تواتر زمانی متعددی دارند، به طوری که از چند حمله میگرن در طول زندگی تا سردرد کلاستر (خوشه ای) که تا 8 بار در روز تکرار می شود، متفاوت است.

زمان وقوع

سردرد کلاستر در زمان های خاص شبانه، روز بروز می کند و ممکن است بیمار را از خواب بیدار کند. گرچه سردردهای بیدار کننده از خواب معمولا خوش خیم هستند (مثلا: میگرن، کلاستر و سردرد شبانه) ولی چنین سردردهایی ممکن است در زمینه تومور مغزی، مننژیت و خونریزی تحت عنکبوتیه نیز باشند. سردردهای نوع تنشی معمولا بعدازظهر بروز می کنند.

مدت سردرد

میگرن 4 تا 72 ساعت در بالغین، سردردهای کلاستر 15 تا 180 دقیقه و سردردهای نوع تنشی 30 دقیقه تا روزها طول می کشند. نورالژی تری ژمینال چند ثانیه تا کمتر از 2دقیقه ادامه می یابد.

عود

30% موارد میگرن، حتی بعد از مصرف ترکیبات تریپتان عود می کند.

خصوصیات سردرد

خصوصیات سردرد را می توان با در نظر گرفتن پارامترهای زیر بررسی نمود:

  • محل

سردردهای کلاستر؛ همیشه یک طرفه می باشند.

میگرن؛ در 60% موارد یک طرفه و در 40 % دیگر، دوطرفه است.

نورالژی تری ژمینال؛ یک طرفه بوده و بیشتر شاخه دوم و سوم عصب پنجم را درگیر می کند.

سردرد تنشی؛ به شکل احساس فشار، درد مبهم، سفتی یا گرفتگی است.

نورالژی تری ژمینال، به صورت درد الکتریکی یا خنجری می باشد.

سردردهای کلاستر؛ به صورت سوزشی یا سوراخ کننده توصیف می شوند.

سردرد ناشی از تومورهای مغزی و هماتوم ساب دورال؛ ممکن است یک طرفه یا دوطرفه باشند.

  • کیفیت درد

در 50% موارد میگرن، درد ماهیت ضربان دار یا کوبنده دارد.

سردرد نوع تنشی؛ به شکل احساس فشار، درد مبهم، سفتی یا گرفتگی است.

سردردهای کلاستر؛ به صورت سوزشی یا سوراخ کننده توصیف می شوند.

نورالژی تری ژمینال؛ به صورت درد الکتریکی یا خنجری.

سردرد تومورهای مغزی؛ به صورت دردهای مبهم، مداوم تا ضربان دار توصیف می شود.

  • شدت درد

شدت میگرن از ضعیف تا شدید در حملات مختلف، متفاوت است. باید خاطر نشان کرد؛ شدت لزوما نشانه تهدید کننده بودن سردرد نیست.

همچنان که در میگرن و کلاستر سردردهای شدیدی وجود دارد، ولی اصولا سردردهای جدید و شدید باید مهم تلقی شوند.

برعکس در برخی بیماران با هماتوم ساب دورال یا تومور مغزی، سردرد خفیف است و به مسکن های ساده پاسخ می دهد.

علائم و نشانه های سردرد

علائم قبل از سردرد میگرنی مثل اسکوتوم های جرقه ای، یا دیگر تغییرات بینایی، شایع بوده ولی باید توجه داشت که این علائم ممکن است در واقع یک تشنج موضعی باشند و به دنبال آن ها سردرد بروز کند که باید با سردرد میگرنی افتراق داده شوند.

تشخیص انواع سردرد

تشخیص انواع سردرد

انواع سردرد

آخرین تقسیم بندی بین المللی سردرد در مورد انواع سردرد به شرح زیر می باشد:

  • میگرن
  • سردرد تنشی
  • سردرد خوشه ای
  • سردرد متفرقه غیر وابسته به ضایعات مغزی
  • Idiopathic stabing و فشار خارجی و سردرد ناشی از سرما، سردرد فعالیتی، سردرد وابسته به فعالیت جنسی
  • سردرد مرتبط با ضربه های مغزی
  • سردرد مرتبط با بیماری های عروقی
  • ایسکمی حاد مغزی و خونریزی مغزی، خونریزی تحت عنکبوتیه، مالفورماسیون، عروقی پاره نشده، آرتریت، درد شریان ورتبرال یا کاروتید، ترمبوز وریدی، هیپرتانسیون شریانی، سردرد وابسته به دیگر ضایعات عروقی
  • فشار پایین و بالای مغزی نخاعی، عفونت داخل مغزی، سارکوئیدوز داخل مغزی، بیماری های التهابی غیر عفونی دیگر
  • سردرد وابسته به سوء مصرف مواد و یا محرومیت از آن
  • سردرد ناشی از عفونت خارج مغزی
  • عفونت ویروسی، عفونت باکتریال و عفونت های دیگر
  • سردرد وابسته به بیماری های متابولیک
  • هیپوکسی، هیپرکاپنه و مخلوط هیپوکسی و هیپرکانه، هایپگلیسمی، دیالیز، اختلال متابولیکی دیگر
  • سردرد یا درد صورت وابسته به ضایعات کرانیوم، گردن، گوش ها، بینی، اندام ها، دهان و صورت
  • نورالژی کرانیال: نورالژی عصب سه قلو، نورالژی گلوسوفارنژیال، نورالژی سوپریورلارنژیال، نورالژی پس سری

نتیجه گیری

تشخیص نوع سردرد به عهده ی متخصص مغز و اعصاب می باشد. با مراجعه به پزشک مربوطه علائم شما مورد بررسی قرار می گیرد. با مشخص شدن نوع سردرد، درمان های مخصوصی از سوی پزشک تجویز می شود.

Source: https://www.southperthchiro.com.au/common-types-of-headaches-and-triggers/

دکتر ناصر مهربان

دکتر ناصر مهربان متخصص مغز و اعصاب، عضلات و ستون فقرات متولد 1359 خوزستان ساکن تهران فارغ التحصیل از دانشگاه جندی شاپور اهواز فعالیت در بیمارستان بعثت در شرق تهران

پاسخ

14 − 14 =

مدت زمان مطالعه ۹ دقیقه
Call Now Button
اینستاگرام