دیسک کمر یکی از مشکلات شایع ستون فقرات است که به دلیل بیرونزدگی یا پارگی دیسکهای بین مهرهای رخ میدهد و میتواند درد و ناتوانی شدیدی در فعالیتهای روزمره ایجاد کند. این عارضه، که به نامهای هرنی دیسک یا فتق دیسک نیز شناخته میشود، معمولاً به دلیل فشارهای فیزیکی، بلند کردن اجسام سنگین، افزایش سن یا وضعیت نامناسب بدن بروز میکند. در این مقاله، به بررسی علل، نشانهها و روشهای درمان دیسک کمر خواهیم پرداخت و راهکارهای جلوگیری از بروز این مشکل را نیز معرفی میکنیم. اگر شما یا یکی از عزیزانتان با این عارضه درگیر هستید یا میخواهید از بروز آن پیشگیری کنید، مطالعه این مطلب میتواند راهنمایی مناسب برای شما باشد.
جراحی بیرون زدگی دیسک
علائم دیسک کمر
علائم دیسک کمر بسته به محل و شدت آسیب دیسک متفاوت است و ممکن است در برخی افراد شدیدتر یا خفیفتر بروز کند. بیرون زدگی دیسک می تواند موجب انواع کمر درد با علائم متفاوت شود. برخی از شایعترین علائم دیسک کمر عبارتاند از:
درد در ناحیه پایین کمر: یکی از رایجترین علائم دیسک کمر، درد مزمن و شدید در پایین کمر است که اغلب با حرکت یا فشار تشدید میشود.
درد انتشاری به پاها: اگر دیسک آسیبدیده به اعصاب ناحیه سیاتیک فشار بیاورد، درد از کمر به سمت پاها انتشار مییابد که به آن “سیاتیک” گفته میشود. این درد میتواند تا کف پا ادامه داشته باشد.
احساس گزگز یا بیحسی: آسیبدیدگی دیسک میتواند باعث فشار روی اعصاب شده و حس سوزش، گزگز یا بیحسی در پاها و حتی انگشتان پاها ایجاد کند.
ضعف عضلانی: فشار روی اعصاب میتواند باعث ضعف در پاها و حتی عدم توانایی در بلند کردن اجسام سنگین شود. ضعف عضلانی میتواند حرکت فرد را محدود کند.
کاهش توانایی حرکت: درد و ناراحتی در ناحیه کمر، انجام حرکات روزمره را دشوار میکند و گاهی منجر به کاهش انعطافپذیری و سفتی کمر میشود.
تشدید درد در حالت نشسته یا ایستاده: درد معمولاً در زمانهایی که فرد برای مدت طولانی در حالت نشسته یا ایستاده باقی میماند، شدت پیدا میکند.
اگر این علائم در شما ظاهر شده و باعث اختلال در زندگی روزمره شده است، مشورت با پزشک و دریافت راهکارهای درمانی میتواند از تشدید مشکل و عوارض بعدی جلوگیری کند.
علت ابتلا به دیسک کمر
ابتلا به دیسک کمر به عوامل متعددی بستگی دارد که میتوانند به تدریج موجب تخریب دیسکها شده یا باعث فشار ناگهانی بر آنها شوند. از جمله مهمترین عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
افزایش سن: با افزایش سن، دیسکهای بین مهرهای خاصیت انعطافپذیری و توانایی جذب ضربه خود را از دست میدهند و به مرور خشک و ضعیف میشوند. این تغییرات ناشی از فرایند طبیعی پیری میتواند ریسک آسیبپذیری دیسکها را افزایش دهد.
حرکات ناگهانی و اشتباه: بلند کردن اجسام سنگین به صورت نامناسب، چرخشهای ناگهانی و حرکات نامتعادل به کمر فشار زیادی وارد میکند و باعث بیرونزدگی یا پارگی دیسکها میشود.
سبک زندگی نامناسب: افرادی که سبک زندگی کمتحرک دارند یا زمان زیادی را در حالت نشسته میگذرانند (مانند پشت میز نشینی طولانی) بیشتر در معرض خطر دیسک کمر هستند. اضافه وزن نیز فشار مضاعفی بر ستون فقرات وارد میکند و خطر آسیب دیسک را افزایش میدهد.
عوامل ژنتیکی: عوامل ژنتیکی و وراثتی نیز در برخی افراد میتواند باعث افزایش استعداد ابتلا به مشکلات دیسک کمر شود، مانند افرادی که استعداد طبیعی برای ضعیف بودن دیسکها دارند.
کشیدن سیگار: سیگار کشیدن باعث کاهش جریان خون به دیسکهای بین مهرهای میشود، که موجب افت کیفیت تغذیه دیسکها و در نتیجه تخریب و تحلیل رفتن آنها میشود.
آسیبدیدگی و حوادث: تصادفات، سقوط از ارتفاع یا سایر حوادثی که به ستون فقرات فشار وارد میکند، میتواند به آسیب دیسکها منجر شود.
کارهای سنگین یا فشارهای تکراری: افرادی که مشاغل فیزیکی و پرتحرک دارند، به دلیل انجام کارهای سنگین و تکراری، به طور مداوم فشار زیادی به ستون فقرات خود وارد میکنند که این امر احتمال بروز دیسک کمر را افزایش میدهد.
شناخت این عوامل به شما کمک میکند تا با رعایت اصول مراقبتی و انجام تمرینات تقویتی برای کمر، از خطرات احتمالی ابتلا به دیسک کمر بکاهید.
تشخیص علت کمردرد
تشخیص دیسک کمر
تشخیص دیسک کمر معمولاً با بررسی دقیق علائم بیمار و استفاده از تکنیکهای تصویربرداری و آزمایشهای تخصصی صورت میگیرد. پزشک از روشهای زیر برای تشخیص دقیق دیسک کمر استفاده میکند:
معاینه بالینی: پزشک با بررسی علائم بیمار، مانند درد، ضعف عضلانی، بیحسی یا سوزنسوزن شدن در پاها، ارزیابی اولیهای از وضعیت کمر و دیسکها انجام میدهد. همچنین با فشار دادن نواحی مختلف ستون فقرات و بررسی دامنه حرکت، سعی میکند تا محل دقیق آسیب را مشخص کند.
تصویربرداری رادیولوژی (X-ray): گرچه اشعه ایکس دیسکها را به وضوح نشان نمیدهد، اما برای مشاهده وضعیت کلی ستون فقرات و شناسایی آسیبهای استخوانی مفید است. این تصاویر میتوانند به تشخیص انحرافات مهرهها یا وجود عوامل دیگر کمک کنند.
ام آر آی (MRI): این روش بسیار دقیق برای بررسی ساختار دیسکهای بین مهرهای، عصبهای اطراف و بافت نرم مورد استفاده قرار میگیرد. MRI به پزشک کمک میکند تا مشکلاتی مانند بیرونزدگی یا پارگی دیسک و حتی تنگی کانال نخاعی را تشخیص دهد.
سیتی اسکن (CT Scan): برای گرفتن تصاویر دقیقتر از ساختار استخوانی ستون فقرات و جزئیات دیسکها، گاهی از سیتی اسکن استفاده میشود. این روش برای بیمارانی که امکان انجام MRI ندارند، گزینهای مناسب است.
میلوگرافی (Myelography): در این روش، ماده حاجب به کانال نخاعی تزریق میشود و با کمک اشعه ایکس یا سیتی اسکن، وضعیت نخاع و ریشههای عصبی بررسی میشود. میلوگرافی برای تشخیص دقیقتر فشار وارده بر اعصاب و نخاع استفاده میشود.
آزمایشهای عصبنگاری (EMG و NCS): این آزمایشها برای ارزیابی عملکرد عصبها و بررسی آسیب یا فشار روی عصبها انجام میشود. پزشک از طریق الکترومیوگرافی (EMG) و مطالعه هدایت عصبی (NCS) میتواند میزان و محل دقیق آسیب عصبی را مشخص کند.
هر یک از این روشها با توجه به شرایط خاص بیمار و تشخیص پزشک ممکن است به کار گرفته شود تا نوع و شدت آسیب دیسک کمر به درستی شناسایی شده و برنامه درمانی مناسبی تدوین شود.
کارهای مضر برای دیسک کمر
برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت دیسک کمر و کاهش فشار بر ستون فقرات، بهتر است از برخی کارهای مضر که فشار زیادی به کمر و دیسکها وارد میکنند، پرهیز کنید. موارد زیر میتوانند تاثیر منفی روی سلامت دیسکهای کمر بگذارند:
بلند کردن اجسام سنگین بهصورت نادرست: خم شدن برای بلند کردن اجسام سنگین بدون استفاده از زانوها و عضلات پا فشار زیادی به کمر وارد میکند.بهترین روش، بلند کردن اجسام از طریق زانوها و نزدیک نگهداشتن آنها به بدن است.
نشستن طولانیمدت بدون استراحت: نشستنهای طولانی، بهویژه روی صندلیهای نامناسب، باعث فشار بر دیسکهای کمری میشود. توصیه میشود هر یک ساعت از جای خود بلند شوید و کمی حرکت کنید.
خم و راست شدن مکرر: انجام کارهایی که نیاز به خم شدن و بلند کردن مکرر اجسام دارند، میتوانند به دیسکهای کمر آسیب بزنند. بهخصوص اگر این حرکات به طور مداوم و بدون استراحت باشند.
چرخاندن کمر در هنگام بلند کردن اشیاء: چرخاندن کمر هنگام بلند کردن اشیاء سنگین یا حتی سبک، فشار مضاعفی به دیسکها وارد میکند. در این حالت، بهتر است از پاها برای چرخیدن استفاده شود تا فشار به کمر کاهش یابد.
ورزشهای سنگین و نامناسب: برخی ورزشها مانند وزنهبرداری سنگین، اسکوات نادرست، یا ورزشهایی که به حرکات پرشی و ناگهانی نیاز دارند، میتوانند به دیسک کمر آسیب بزنند. در صورت داشتن مشکلات دیسک، بهتر است از تمرینات ملایم و کمفشار مانند شنا، پیادهروی و یوگا بهره بگیرید.
پوشیدن کفشهای نامناسب: استفاده از کفشهای پاشنهبلند یا کفشهایی که کفی مناسبی ندارند، میتواند باعث تغییر وضعیت کمر و افزایش فشار بر دیسکها شود. انتخاب کفش مناسب و راحت با کفی طبی برای حمایت از ستون فقرات ضروری است.
خوابیدن در وضعیتهای نادرست: خوابیدن به شکم یا روی تشکهای بسیار نرم، فشار زیادی به دیسکهای کمری وارد میکند. خوابیدن به پهلو با یک بالش بین پاها یا به پشت با بالشی زیر زانوها، به کاهش فشار روی کمر کمک میکند.
اضافهوزن: وزن اضافی، بهویژه در ناحیه شکم، باعث فشار مداوم بر کمر و دیسکها میشود. کنترل وزن به کمک رژیم غذایی و ورزش سبک، به حفظ سلامت کمر و دیسکها کمک میکند. همچنین در زنان در دوران حاملگی افزایش وزن و بزرگ شدن شکم موجب کمر درد در بارداری میشود.
استفاده مکرر از تلفن همراه و لپتاپ: خم شدن برای نگاه کردن به تلفن همراه یا کار با لپتاپ در وضعیتهای نامناسب، باعث فشار روی ستون فقرات و گردن میشود و در طولانیمدت میتواند دیسکهای کمر را تحت تاثیر قرار دهد.
انجام کارهای سنگین بدون آمادگی بدنی: کارهایی که نیاز به بلند کردن، حمل کردن، یا حرکات فیزیکی سنگین دارند، میتوانند به دیسکها آسیب بزنند، بهویژه اگر بدون گرم کردن بدن انجام شوند.
پرهیز از این عادات و رعایت توصیههای مراقبتی، میتواند به کاهش فشار و دردهای ناشی از دیسک کمر کمک کند و از بدتر شدن وضعیت جلوگیری نماید.
درد کمر از شایع ترین شکایات بین جوانان امروزی
مراقبت از دیسک کمر
برای مراقبت و محافظت از دیسک کمر و پیشگیری از آسیبها و دردهای ناشی از آن، رعایت چند توصیه ساده اما موثر بسیار کمککننده است. در ادامه به چند روش مراقبت از دیسک کمر اشاره میکنیم:
تقویت عضلات کمر و شکم
داشتن عضلات قوی در ناحیه شکم و کمر به حمایت از ستون فقرات و کاهش فشار روی دیسکها کمک میکند. تمرینات تقویتی مناسب مانند پل زدن، کشش عضلات کمر و شکم، و تمرینات اصلاحی میتوانند به تقویت عضلات و بهبود تعادل بدن کمک کنند.
حفظ وزن متعادل
اضافه وزن، بهویژه در ناحیه شکم، میتواند فشار زیادی به دیسکهای کمری وارد کند. با داشتن وزن متعادل از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی مناسب، این فشار کاهش مییابد و دیسکها بهتر محافظت میشوند.
اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن
وضعیت نادرست نشستن و ایستادن فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکند. هنگام نشستن، سعی کنید صاف بنشینید و از پشتی صندلی برای حمایت از کمر استفاده کنید. ایستادن طولانیمدت هم باید با تعویض وزن بین پاها و حفظ وضعیت مناسب بدن همراه باشد.
استفاده از کفش مناسب
کفشهای راحت و طبی که پشتیبانی خوبی دارند، به حفظ تعادل و کاهش فشار روی کمر کمک میکنند. از کفشهای پاشنهبلند یا کفشهای بدون کفی مناسب بپرهیزید.
بلند کردن اجسام با روش صحیح
برای بلند کردن اجسام، بهجای خم شدن از ناحیه کمر، از زانوها خم شوید و وزن را به پاها منتقل کنید. این کار از وارد شدن فشار به دیسکهای کمری جلوگیری میکند.
خوابیدن در وضعیت مناسب
برای جلوگیری از فشار بر کمر در هنگام خواب، بهتر است به پشت بخوابید و یک بالش زیر زانوها قرار دهید یا به پهلو با یک بالش بین پاها بخوابید. همچنین استفاده از تشک طبی و مناسب میتواند فشار روی کمر را به حداقل برساند.
پرهیز از نشستن طولانیمدت
اگر کارتان نیاز به نشستن طولانی دارد، هر یک ساعت یکبار از جای خود بلند شوید، کمی قدم بزنید و حرکات کششی انجام دهید تا از انقباض عضلات و فشار به کمر جلوگیری شود.
مدیریت استرس
استرس میتواند باعث تنش عضلات و افزایش فشار بر ستون فقرات شود. تمرینات آرامشبخش مانند یوگا، مدیتیشن و تنفس عمیق میتوانند به کاهش استرس و حفظ سلامت کمر کمک کنند.
ورزش منظم و سبک
ورزشهایی مانند پیادهروی، شنا، و یوگا، به بهبود سلامت کلی بدن و تقویت عضلات اطراف ستون فقرات کمک میکنند. فعالیت منظم و سبک باعث حفظ انعطافپذیری و کاهش خطر آسیب به دیسک کمر میشود.
توجه به علائم اولیه
دردهای ناگهانی، بیحسی، یا ضعف در پاها میتواند نشانهای از مشکل در دیسک کمر باشد. در صورت بروز این علائم، به پزشک مراجعه کنید و از خود درمانی بپرهیزید.
درمان دیسک کمر
درمان دیسک کمر یا به نوعی درمان کمردرد بسته به شدت و نوع علائم و وضعیت بیمار، از روشهای مختلفی پیروی میکند. در ادامه، چندین روش مؤثر درمانی برای دیسک کمر را بررسی میکنیم:
درمانهای دارویی
مسکنها و ضد التهابها: برای کاهش درد و التهاب، پزشک ممکن است داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن، یا استامینوفن تجویز کند.
داروهای شلکننده عضلات: این داروها به کاهش اسپاسمهای عضلانی که گاهی با دیسک کمر همراه است، کمک میکنند.
کورتیکواستروئیدها: در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است تزریق استروئید در نزدیکی ناحیه آسیبدیده را توصیه کند که به کاهش التهاب کمک میکند.
فیزیوتراپی و توانبخشی
تمرینات کششی و تقویتی: فیزیوتراپیستها تمریناتی ارائه میدهند که به تقویت عضلات پشت و شکم و افزایش انعطافپذیری ستون فقرات کمک میکند.
تکنیکهای کشش ستون فقرات: برخی از تکنیکهای کششی، مانند تراکشن، به کاهش فشار روی دیسکها کمک کرده و درد را کاهش میدهند.
اولتراسوند و الکتروتراپی: این روشها به تسکین درد و کاهش التهاب کمک میکنند.
درمانهای جایگزین و مکمل
طب سوزنی: این روش با تحریک نقاط خاص بدن، به تسکین درد و افزایش جریان خون به ناحیه آسیبدیده کمک میکند.
ماساژ درمانی: ماساژ میتواند به کاهش تنش عضلات و تسکین درد در ناحیه کمر کمک کند.
یوگا و پیلاتس: این تمرینات به بهبود انعطافپذیری و تقویت عضلات کمک میکنند و میتوانند در مدیریت درد مؤثر باشند.
تزریقات درمانی
تزریق اپیدورال: تزریق کورتیکواستروئید در ناحیه اپیدورال ستون فقرات برای کاهش التهاب و تسکین درد به کار میرود.
تزریق اوزون: این روش درمانی جدید با تزریق گاز اوزون به دیسک آسیبدیده به کوچک کردن و تسکین درد کمک میکند.
درمانهای جراحی (در صورت نیاز)
میکرودیسککتومی: در این روش، قسمتی از دیسک که باعث فشار به عصب شده، برداشته میشود. این عمل از طریق برشی کوچک و با کمک میکروسکوپ جراحی انجام میگیرد.
جراحی فیوژن (جوش دادن مهرهها): در مواردی که دیسک به شدت آسیب دیده و نیاز به حذف کامل دارد، مهرهها با استفاده از پیچ و پلیت به هم وصل میشوند.
تعویض دیسک مصنوعی: در این روش، دیسک آسیبدیده با دیسک مصنوعی جایگزین میشود تا حرکت طبیعی ستون فقرات حفظ شود.
تغییر سبک زندگی و مراقبتهای خانگی
استفاده از کمپرس گرم و سرد: استفاده از کمپرس سرد یا گرم روی ناحیه درد میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
کاهش وزن: حفظ وزن متعادل میتواند به کاهش فشار روی دیسکها کمک کند.
ورزش منظم و سبک: انجام ورزشهای ملایم مانند پیادهروی یا شنا به حفظ سلامت عضلات و کاهش درد کمک میکند.
نتیجه گیری
در نهایت، درمان دیسک کمر به معنای بازگشت به زندگی پرانرژی و بدون درد است. با پیروی از توصیههای تخصصی و بهرهگیری از روشهای درمانی مناسب، میتوانید سلامت ستون فقرات خود را بازسازی کرده و به فعالیتهای روزمرهتان با قدرت بیشتری ادامه دهید. به یاد داشته باشید که دیسک کمر نباید مانعی برای لذت بردن از زندگی باشد؛ با توجه به درمانهای مؤثر و مراقبتهای مداوم، میتوانید دوباره احساس راحتی و آزادی در حرکت را تجربه کنید.