میگرن شکمی، نوعی اختلال نادر و نسبتاً ناشناخته است که بیشتر کودکان و نوجوانان را تحت تأثیر قرار میدهد، اما بزرگسالان نیز ممکن است با آن روبهرو شوند. برخلاف میگرنهای سنتی که با سردردهای شدید همراه هستند، میگرن شکمی بیشتر با درد شدید در ناحیه شکم مشخص میشود. این درد میتواند کاملاً ناتوانکننده باشد و فرد را برای چند ساعت تا چند روز از فعالیتهای روزمره بازدارد.نکته جالب درباره میگرن شکمی این است که اغلب مبتلایان به این بیماری در آینده به میگرنهای کلاسیک مبتلا میشوند، که این موضوع نشاندهنده یک پیوند جالب بین این دو نوع میگرن است. به همین دلیل، شناخت دقیقتر این بیماری و درمانهای مناسب میتواند به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا کمک کند. در این مقاله، به بررسی علائم، علل و روشهای درمان میگرن شکمی خواهیم پرداخت
میگرن شکمی چیست؟
علائم میگرن شکمی
میگرن شکمی نوعی اختلال نادر است که بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشود، اما بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. این بیماری یکی از انواع میگرن است که معمولاً با درد شدید در ناحیه شکم و دیگر علائم غیرمعمول مرتبط با میگرن همراه است. در ادامه به مهمترین علائم میگرن شکمی اشاره میشود:
درد شدید شکم
محل درد: درد معمولاً در ناحیه میانی شکم (نزدیک ناف) احساس میشود و میتواند از چند ساعت تا چند روز ادامه داشته باشد.
شدت درد: درد ممکن است به قدری شدید باشد که فرد را ناتوان کرده و از فعالیتهای روزمره بازدارد.
حالت تهوع و استفراغ
حالت تهوع: یکی از شایعترین علائم میگرن شکمی، احساس تهوع است که ممکن است به همراه درد شکم ایجاد شود.
استفراغ: در برخی موارد، این حالت تهوع به استفراغ نیز منجر میشود که معمولاً به بهبود حالت فرد کمک نمیکند.
از دست دادن اشتها
بسیاری از بیماران مبتلا به میگرن شکمی به دلیل درد و ناراحتی، اشتهای خود را از دست میدهند و از غذا خوردن خودداری میکنند.
رنگپریدگی و خستگی
رنگپریدگی: به دلیل شدت درد و ناراحتی، پوست فرد ممکن است رنگپریده شود.
خستگی: این حملات اغلب با احساس خستگی و کمبود انرژی همراه هستند، به خصوص پس از پایان حمله.
اسهال یا یبوست
برخی از بیماران ممکن است در طول حملات میگرن شکمی دچار تغییرات در حرکات روده، مانند اسهال یا یبوست شوند.
سرگیجه و تعریق
سرگیجه: همراه با درد شکم، بیماران ممکن است دچار سرگیجه شوند که به دلیل تغییرات عروقی یا تأثیرات عصبی مرتبط با میگرن است.
تعریق: تعریق زیاد نیز از علائم همراه با میگرن شکمی است.
حساسیت به نور و صدا
مشابه میگرن کلاسیک، بیماران ممکن است در طول حملات میگرن شکمی به نور (فتوفوبیا) و صدا (فونوفوبیا) حساس باشند.
سابقه میگرن در خانواده
بسیاری از افراد مبتلا به میگرن شکمی دارای سابقه خانوادگی میگرن هستند، که این موضوع میتواند نشاندهنده یک پیوند ژنتیکی بین این دو نوع میگرن باشد.
تغییرات خلقی
پیش از شروع حمله میگرن شکمی، برخی افراد ممکن است تغییراتی در خلق و خوی خود، مانند تحریکپذیری یا افسردگی، تجربه کنند.
علت ابتلا به میگرن شکمی
علت میگرن شکمی هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما تحقیقات نشان میدهند که این اختلال به عوامل مختلفی بستگی دارد. در ادامه به برخی از مهمترین عواملی که میتوانند در ابتلا به میگرن شکمی نقش داشته باشند اشاره میشود:
ژنتیک
سابقه خانوادگی میگرن: افرادی که سابقه میگرن یا میگرن شکمی در خانواده خود دارند، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. این موضوع نشان میدهد که عوامل ژنتیکی نقش مهمی در بروز میگرن شکمی ایفا میکنند.
اختلالات عصبی و سیستم عصبی مرکزی
در میگرن شکمی، تغییرات در عملکرد سیستم عصبی مرکزی و اختلالات در پیامرسانی عصبی ممکن است باعث تحریک دستگاه گوارش و بروز درد شکم شوند. این تغییرات ممکن است به واسطه فعالیت بیش از حد برخی مواد شیمیایی مغز مانند سروتونین رخ دهند.
عدم تعادل در هورمونها
تغییرات هورمونی: نوسانات هورمونی، به ویژه در کودکان و نوجوانان، ممکن است با بروز میگرن شکمی ارتباط داشته باشد. این تغییرات میتوانند بر سیستم عصبی و رگهای خونی تأثیر بگذارند و باعث ایجاد درد شوند.
سروتونین: تغییرات در سطح سروتونین (یک انتقالدهنده عصبی) در مغز ممکن است به تشدید علائم میگرن شکمی منجر شود.
عوامل تحریککننده محیطی
استرس و اضطراب: عوامل روانشناختی مانند استرس و اضطراب میتوانند محرک حملات میگرن شکمی باشند. استرس شدید یا اضطراب مداوم میتواند سیستم عصبی را تحریک کند و به بروز درد در شکم منجر شود.
خستگی: خستگی جسمی و روحی میتواند شدت و تعداد حملات میگرن شکمی را افزایش دهد.
تغذیه و حساسیتهای غذایی
برخی از غذاها و نوشیدنیها ممکن است باعث تحریک میگرن شکمی شوند. غذاهای حاوی تیرامین (مانند پنیر کهنه، شکلات، یا غذاهای فرآوریشده)، کافئین، و مواد نگهدارنده مانند نیتریتها میتوانند به عنوان عوامل محرک در برخی افراد عمل کنند.
نوسانات قند خون: کاهش یا افزایش ناگهانی قند خون نیز میتواند به عنوان یکی از علل بروز میگرن شکمی باشد.
عوامل هورمونی (ویژه کودکان)
در کودکان و نوجوانان، نوسانات هورمونی در دوران رشد میتواند به میگرن شکمی مرتبط باشد. به ویژه در دوران بلوغ، تغییرات هورمونی میتواند نقش مهمی در بروز این نوع میگرن داشته باشد.
ارتباط با میگرنهای کلاسیک
برخی از مبتلایان به میگرن شکمی در طول زمان به میگرنهای کلاسیک مبتلا میشوند. این موضوع نشان میدهد که میگرن شکمی ممکن است نوعی پیشساز برای میگرن کلاسیک باشد و اختلالات مشابهی در سیستم عصبی وجود داشته باشد.
اختلالات عروقی
برخی از محققان بر این باورند که تغییرات در جریان خون عروقی که بر مغز و دستگاه گوارش تأثیر میگذارد، میتواند یکی از علل میگرن شکمی باشد. این تغییرات ممکن است باعث تحریک درد و سایر علائم شکمی شوند.
عوامل فیزیکی و فعالیتهای بدنی
برخی فعالیتهای بدنی شدید یا تغییرات ناگهانی در وضعیت فیزیکی میتوانند باعث تحریک حملات میگرن شکمی شوند. به عنوان مثال، تغییرات ناگهانی در دمای بدن یا رطوبت ممکن است علائم میگرن شکمی را تشدید کنند.
تشخیص میگرن شکمی
تشخیص میگرن شکمی به دلیل نادر بودن و شباهت علائم آن به بسیاری از اختلالات گوارشی دیگر، چالشبرانگیز است. برای تشخیص صحیح، پزشکان از روشهای مختلفی استفاده میکنند تا سایر علل احتمالی درد شکمی را رد کنند و به یک تشخیص دقیق برسند. در ادامه به مراحل و روشهای تشخیص میگرن شکمی اشاره میکنیم:
تاریخچه پزشکی دقیق
سوابق خانوادگی: بهترین متخصص میگرن در تهران از بیمار در مورد سابقه میگرن، میگرن شکمی یا سردردهای مزمن در خانواده پرسوجو میکند، زیرا این بیماری معمولاً در خانوادهها دیده میشود.
سابقه حملات مشابه: بررسی میشود که آیا بیمار در گذشته دچار حملات درد شکمی مشابه بوده و اینکه علائم چگونه و در چه شرایطی رخ دادهاند.
سابقه شخصی میگرن: اگر فرد در گذشته سابقه میگرن یا سردردهای دیگر داشته باشد، این امر میتواند به تشخیص کمک کند.
علائم کلیدی
پزشک به علائم اصلی مانند درد شدید شکم (معمولاً در ناحیه ناف)، حالت تهوع، استفراغ، رنگپریدگی، و از دست دادن اشتها توجه میکند. این علائم معمولاً دورهای هستند و بعد از چند ساعت یا چند روز برطرف میشوند.
بررسی معیارهای تشخیصی
برای تشخیص میگرن شکمی، پزشکان از معیارهای رسمی استفاده میکنند که توسط سازمانهای پزشکی تعریف شده است. بر اساس معیارهای انجمن بینالمللی سردرد، تشخیص میگرن شکمی نیازمند وجود موارد زیر است:
- حداقل پنج حمله جداگانه که شامل درد شکم متوسط تا شدید است.
- درد شکمی که حداقل ۱ ساعت و حداکثر ۷۲ ساعت طول بکشد.
- علائم همراه مانند حالت تهوع، استفراغ، رنگپریدگی، و از دست دادن اشتها.
- نبود بیماریهای دیگر که بتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
آزمایشهای فیزیکی و بالینی
پزشک معاینه فیزیکی کاملی انجام میدهد تا سایر علل احتمالی درد شکمی مانند عفونتها، التهابات گوارشی، آپاندیسیت، یا بیماریهای گوارشی دیگر را رد کند.
معمولاً هیچ علامت فیزیکی خاصی که به وضوح به میگرن شکمی اشاره داشته باشد، وجود ندارد؛ بنابراین معاینه بیشتر برای رد کردن سایر علل انجام میشود.
آزمایشهای تکمیلی
برای رد سایر مشکلات گوارشی یا اختلالات مرتبط، ممکن است پزشک آزمایشهایی انجام دهد، از جمله:
آزمایش خون: برای بررسی عفونتها یا مشکلات دیگر.
آزمایشهای تصویربرداری: مانند سونوگرافی، CT اسکن، یا MRI برای بررسی اندامهای داخلی و رد مشکلات جدی مانند آپاندیسیت یا انسداد روده.
آزمایش مدفوع: برای رد عفونتهای روده یا مشکلات التهابی.
پیگیری و ارزیابی مداوم
در بسیاری از موارد، تشخیص میگرن شکمی بر اساس سابقه و مشاهده الگوی علائم در طول زمان انجام میشود. پزشکان ممکن است برای چندین ماه بیمار را پیگیری کنند تا ببینند آیا علائم تکرار میشود و به الگوی خاصی از حملات میگرن شبیه است.
تشخیص افتراقی
پزشک باید سایر اختلالات و بیماریهایی که میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند، مانند:
- سندرم روده تحریکپذیر (IBS)،
- بیماری کرون،
- بیماریهای گوارشی التهابی،
- عفونتهای گوارشی،
- عدم تحمل غذایی یا آلرژی غذایی،
- مشکلات صفراوی یا کلیوی،
- آپاندیسیت را رد کند.
ارتباط با میگرنهای کلاسیک
اگر فرد یا اعضای خانواده سابقه میگرنهای کلاسیک داشته باشند، احتمال ابتلا به میگرن شکمی بیشتر است. این رابطه ممکن است تشخیص را تسهیل کند.
میگرن شکمی در کودکان چگونه است؟
میگرن شکمی در کودکان نوعی میگرن نادر و خاص است که بیشتر در کودکان بین ۵ تا ۹ سال رخ میدهد، اما ممکن است در هر سنی در کودکان و نوجوانان دیده شود. این اختلال به جای سردردهای کلاسیک، بیشتر با درد شدید در ناحیه شکم مشخص میشود و علائم آن معمولاً با میگرنهای بزرگسالی که با سردردهای شدید همراه هستند، تفاوت دارد.
ویژگیها و علائم میگرن شکمی در کودکان
درد شکمی شدید و دورهای: درد معمولاً در ناحیه وسط شکم، نزدیک ناف، و به صورت موجی بروز میکند. این درد ممکن است از چند ساعت تا چند روز ادامه داشته باشد و اغلب به صورت دورهای و با فواصل بدون درد تکرار میشود.معمولاً درد به قدری شدید است که کودک قادر به انجام فعالیتهای روزمره مانند بازی یا تحصیل نیست.
علائم گوارشی: کودکان مبتلا به میگرن شکمی معمولاً از حالت تهوع و استفراغ شکایت میکنند. این علائم ممکن است به همراه درد شکم یا به تنهایی بروز کنند.به دلیل درد و ناراحتی، کودکان ممکن است از خوردن غذا اجتناب کنند.در برخی از کودکان، تغییراتی در حرکات روده مانند اسهال یا یبوست نیز دیده میشود.
رنگپریدگی و خستگی: بسیاری از کودکان مبتلا به میگرن شکمی در هنگام حملات دچار رنگپریدگی میشوند و ظاهر بیحال و خستهای پیدا میکنند.این حالت ممکن است تا بعد از پایان حمله نیز ادامه یابد.کودکان مبتلا ممکن است دچار تحریکپذیری و تغییرات خلقی شوند. قبل از حمله، ممکن است ناآرام، بیحوصله یا افسرده به نظر برسند.برخی از کودکان، مشابه میگرنهای کلاسیک، نسبت به نور شدید و صدا حساس میشوند.
الگوهای دورهای: حملات میگرن شکمی معمولاً به صورت دورهای رخ میدهند، با دورههای بدون درد بین حملات. این ویژگی به پزشکان کمک میکند تا آن را از مشکلات گوارشی مزمن تشخیص دهند.
ارتباط با میگرنهای کلاسیک در آینده: بسیاری از کودکانی که به میگرن شکمی مبتلا میشوند، در سنین نوجوانی یا بزرگسالی به میگرنهای کلاسیک که با سردردهای شدید همراه هستند، مبتلا میشوند. این نشاندهنده ارتباطی بین این دو نوع میگرن است.
درمان میگرن شکمی
درمان میگرن شکمی شامل ترکیبی از راهکارهای دارویی و غیردارویی است که با هدف کاهش شدت علائم، پیشگیری از حملات و بهبود کیفیت زندگی بیمار انجام میشود. در حالی که درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، مدیریت صحیح میتواند به کاهش تعداد حملات و کنترل علائم کمک کند. در ادامه به روشهای درمان میگرن شکمی میپردازیم:
داروهای مسکن و ضد درد
برای کاهش درد شکمی، از داروهای مسکن معمولی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده میشود. این داروها در طول حملات درد به کاهش شدت علائم کمک میکنند.
در صورت شدت بیشتر درد یا عدم پاسخ به مسکنهای معمولی، پزشک ممکن است داروهای میگرن که قویتر هستند مانند تریپتانها (که معمولاً برای درمان میگرن استفاده میشوند) را تجویز کند.
داروهای ضد تهوع
چون حالت تهوع و استفراغ از علائم رایج میگرن شکمی هستند، داروهای ضد تهوع مانند متوکلوپرامید یا اندانسترون ممکن است برای کنترل این علائم تجویز شوند. این داروها به کاهش حالت تهوع و استفراغ کمک میکنند و باعث راحتتر شدن کودک یا بزرگسال میشوند.
داروهای پیشگیریکننده
در صورتی که حملات میگرن شکمی مکرر و شدید باشند، پزشک ممکن است داروهای پیشگیریکننده تجویز کند که به کاهش تعداد حملات کمک میکنند. این داروها معمولاً شامل:
پروپرانولول: یک بتابلوکر است که میتواند تعداد حملات میگرن شکمی را کاهش دهد.
آمیتریپتیلین: یک داروی ضدافسردگی سهحلقهای است که علاوه بر بهبود خلق، میتواند به کاهش علائم میگرن کمک کند.
پیزوتیفن: یک داروی مهارکننده سروتونین است که برای پیشگیری از درد میگرن در کودکان استفاده میشود.
تغییرات در سبک زندگی و مدیریت استرس
کاهش استرس: استرس یکی از عوامل محرک اصلی برای میگرن شکمی است. تکنیکهای آرامشبخش مانند یوگا، مدیتیشن، تمرینات تنفسی عمیق و مشاوره روانشناختی میتواند به کاهش استرس و در نتیجه کاهش حملات میگرنی کمک کند.
خواب منظم: تنظیم خواب و ایجاد یک برنامه خواب منظم برای جلوگیری از خستگی و تنظیم بدن، میتواند به کاهش حملات کمک کند.
تغذیه مناسب
برخی غذاها میتوانند به عنوان عوامل تحریککننده میگرن شکمی عمل کنند. بیمار باید با کمک پزشک یا متخصص تغذیه، محرکهای غذایی خود را شناسایی کند و از مصرف غذاهایی مانند:شکلات،پنیر کهنه،غذاهای حاوی مواد نگهدارنده مانند نیتریتها و کافئین اجتناب کند.
ثبات قند خون: حفظ قند خون ثابت با خوردن وعدههای غذایی منظم و اجتناب از گرسنگی طولانی مدت میتواند به پیشگیری از حملات میگرنی کمک کند.
حفظ دفترچه یادداشت علائم
ثبت علائم و زمان بروز آنها میتواند به پزشک در شناسایی محرکهای خاص برای هر بیمار کمک کند. والدین کودک یا خود بیمار میتوانند با ثبت دقیق علائم، زمان وقوع حملات، نوع غذاها و عوامل محیطی، محرکهای خاص را شناسایی کنند.
آموزش و حمایت روانی
آگاهی خانواده و بیمار: آموزش والدین و بیماران در مورد میگرن شکمی میتواند به آنها در مدیریت بهتر این بیماری کمک کند. آگاهی از علائم و محرکها باعث میشود که به موقع اقدامات پیشگیرانه انجام شود.
حمایت روانی: برای کودکانی که از این بیماری رنج میبرند، حمایت روانی و عاطفی از سوی خانواده و همچنین مشاوره روانی میتواند به کاهش اضطراب و استرس مرتبط با این بیماری کمک کند.
تکنیکهای بیوفیدبک و درمانهای جایگزین
بیوفیدبک: این تکنیک به کودکان و بزرگسالان کمک میکند تا با یادگیری کنترل واکنشهای فیزیولوژیکی بدن خود، مانند تنفس و ضربان قلب، به کاهش استرس و دردهای مرتبط با میگرن شکمی کمک کنند.
طب سوزنی: برخی مطالعات نشان دادهاند که طب سوزنی میتواند به کاهش علائم میگرن در برخی افراد کمک کند، اما این روش باید توسط یک متخصص مجرب انجام شود.
درمانهای هورمونی (در صورت لزوم)
در برخی موارد که تغییرات هورمونی نقش مهمی در بروز میگرن شکمی دارند، ممکن است پزشک برای تنظیم هورمونها درمانهای خاصی را تجویز کند. این روش معمولاً برای نوجوانان در دوران بلوغ که تغییرات هورمونی دارند مفید است.
سوالات متداول میگرن شکمی
میگرن شکمی بیشتر در چه سنی رخ میدهد؟
میگرن شکمی معمولاً در کودکان بین ۵ تا ۹ سال رخ میدهد، اما میتواند در نوجوانان و بزرگسالان نیز دیده شود. با این حال، بسیاری از کودکانی که به این نوع میگرن مبتلا هستند، در سنین نوجوانی یا بزرگسالی به میگرنهای کلاسیک (سردرد) مبتلا میشوند.
آیا میگرن شکمی به سردردهای میگرنی در آینده منجر میشود؟
بله، در بسیاری از کودکان که به میگرن شکمی مبتلا هستند، احتمال بروز میگرنهای کلاسیک در سنین نوجوانی یا بزرگسالی وجود دارد. این نشاندهنده ارتباط بین این دو نوع میگرن است.
چه غذاهایی میتوانند حملات میگرن شکمی را تحریک کنند؟
غذاهایی مانند شکلات، پنیر کهنه، مواد غذایی حاوی نیتریت (مانند سوسیس و کالباس)، کافئین و مواد نگهدارنده میتوانند محرک حملات میگرن شکمی باشند. بهتر است بیمار از این مواد غذایی پرهیز کند و یک رژیم غذایی منظم داشته باشد.
آیا میگرن شکمی با بزرگ شدن کودک از بین میرود؟
در بسیاری از کودکان، میگرن شکمی با گذشت زمان کاهش مییابد یا به کلی از بین میرود. اما در برخی موارد، میگرن شکمی ممکن است به سردردهای میگرنی کلاسیک تبدیل شود.
نتیجه گیری
میگرن شکمی اگرچه نادر و پیچیده به نظر میرسد، اما با مدیریت درست و آگاهی والدین و بیماران، میتواند تحت کنترل قرار گیرد و کیفیت زندگی بهبود یابد. تشخیص زودهنگام، پیشگیری از محرکها و استفاده از راهکارهای مناسب درمانی، میتواند به کاهش شدت و تعداد حملات کمک کند. با وجود چالشهای این بیماری، امید به بهبود و پیشگیری از بروز میگرنهای شدیدتر در آینده وجود دارد و والدین با همکاری پزشک میتوانند به فرزند خود در گذر از این مراحل دشوار کمک کنند.