افسردگی فصلی نوعی از افسردگی است که تنها در فصل پاییز و زمستان در انسان نمایان میشود. یعنی این تغییر خلق و خو همیشگی و دائمی نیست اما نکته مهم این است که همین تغییرات موقت میتواند زندگی فرد را در نیمی از سال تحت تاثیر قرار دهد. آیا این نوع از افسردگی درمان دارد و سوال مهمتر این است که آیا درمان آن ضروری است؟ در این مقاله تمام توضیحات تخصصی پزشک درباره افسردگی فصلی را در اختیار شما قرار خواهیم داد. همچنین اگر نیازی به مشاوره تخصصی داشته باشید میتوانید به صورت آنلاین با متخصص صحبت کنید.
افسردگی فصلی یا SAD چیست؟
در بین انواع افسردگی، نوع خاصی وجود دارد که با شروع فصلهایی مثل پاییز و زمستان ظاهر میشود. حالتی که به آن اختلال افسردگی با الگوی فصلی (SAD) میگویند. این اختلال در چند دههی اخیر به عنوان یکی از زیرمجموعههای اختلالات خلقی شناخته شده است.
در این الگو، علائم افسردگی معمولا در ماههای سرد سال (پاییز و زمستان) بروز پیدا میکنند و در بهار و تابستان فروکش میکنند. برخی از بیماران مبتلا به افسردگی زمستانی از مشکلات دیگری مانند دردهای جسمی یا میل شدید به مصرف کربوهیدراتها و شیرینیها نیز شکایت دارند. افسردگیهای زمستانی در مناطقی که آب و هوای قطبی دارند (به ویژه عرضهای شمالی) بیشتر دیده میشود و معمولا افراد جوانتر را درگیر میکند.
تعریف خلق و افسردگی
برای اینکه موضوع افسردگی فصلی را درک کنید بهتر است با مفاهیم خلق و خو و افسردگی عمومی نیز آشنا باشید:
خلق:
خلق، به هیجان مداوم و پایداری گفته میشود که دیدگاه ما را به زندگی تحت تاثیر قرار میدهد. تشخیص اینکه خلق چه زمانی مختل شده است بسیار مهم است، زیرا تا ۲۰ درصد از زنان بزرگسال و ۱۰ درصد از مردان بزرگسال، تغییر خلق و خو را در دورهای از زندگی خود تجربه میکنند. به نظر میرسد شیوع اختلالات خلقی در هر دو جنس رو به افزایش است. عواملی مانند ژنتیک، خطاهای شناختی، الگوی فکری، تغییرات هورمونی، اتفاقات مهم زندگی (مثل ازدواج، طلاق، مهاجرت) و حتی تغییر فصول نیز در تغییرات خلقی انسان دخیل هستند.
افسردگی:
افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانی است که سالانه درصد زیادی از افراد را درگیر میکند. این بیماری به عنوان یکی از اصلیترین اختلالات روان شناخته میشود و با وجود اینکه ما معمولا فقط نام “افسردگی” را میشناسیم، در واقع انواع مختلفی با علائم افسردگی متفاوت وجود دارد.
بر اساس طبقه بندی کتاب DSM-5، زیرشاخههای اصلی شامل موارد زیر هستند:
- افسردگی اساسی یا ماژور (MDD)
- افسردگی مداوم (افسرده خویی)
- اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMS)
- افسردگی فصلی (SAD)
هر یک از این نوعها ویژگیهای خاص خود را دارند.
😵💫همه چیز را درباره بیماری آلزایمر بدانید‼️
ویژگیهای اساسی در الگوی فصلی
اختلال SAD معمولا الگوی مشخص و قابل پیش بینی دارد. این الگو به پزشکان کمک میکند تا افسردگی فصلی را از سایر اختلالات خلقی تشخیص دهند. مهمترین ویژگیهای این الگو عبارتاند از:
- شروع و پایان منظم در طول سال:
دورههای تغییر خلق در زمانهای خاصی از سال، معمولا در پاییز یا زمستان آغاز میشوند و در بهار یا تابستان فروکش میکنند. این چرخهی تکرار شونده از مهمترین نشانههای افسردگی فصلی است. - تکرار حداقل دو سال متوالی:
برای اینکه تشخیص افسردگی فصلی داده شود، باید این الگو حداقل دو سال پیاپی دیده شود. یعنی در دو سال متوالی، علائم دقیقاً در همان فصلها بروز پیدا کنند. - غلبه دورههای فصلی بر دورههای غیرفصلی:
در طول زندگی فرد، تعداد دورههای افسردگی مرتبط با فصلها باید بطور قابل توجهی بیشتر از دورههای بدون الگوی فصلی باشد. به بیان دیگر، خلق فرد عمدتا تحت تاثیر تغییر فصلهاست. - وجود الگوی فصلی در برخی دورههای مانیا:
هرچند شواهد علمی در این زمینه محدود است، اما در برخی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، دورههای مانیا یا شیدایی نیز ممکن است الگوی فصلی داشته باشند.
علتهای بروز افسردگی فصلی
چند عامل مهم در بروز این نوع افسردگی نقش دارند:
۱. تغییر در طول شبانه روز و کاهش نور خورشید
در پاییز، طول روز کاهش پیدا میکند و شبها طولانیتر میشوند. در نتیجه، افراد کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند و بدنشان ویتامین D کمتری تولید میکند. قرار گرفتن در معرض نور خورشید یکی از عوامل اصلی تولید ویتامین D است و کمبود آن میتواند در کاهش کیفیت خلق و خو تاثیر گذار باشد.
۲. کاهش سطح سروتونین
وقتی نور آفتاب کمتر میشود، مغز سروتونین کمتری تولید میکند. سروتونین نوعی انتقال دهنده عصبی است که نقش مهمی در تنظیم احساسات، خواب، اشتها و تمرکز دارد. کاهش سطح این ماده در مغز میتواند باعث احساس غمگینی، بیحوصلگی، کاهش انگیزه و گاهی اضطراب شود.
۳. افزایش سطح ملاتونین
کاهش روشنایی روز منجر به افزایش تولید هورمون ملاتونین میشود. ملاتونین مسئول فرآیند خواب است و بالا رفتن آن باعث احساس خوابآلودگی و کاهش انرژی میشود. کاهش سروتونین و افزایش ملاتونین در کنار هم باعث میشوند بدن به حالت خواب و بیانرژی برود، همین ترکیب عامل مهمی در افسردگی فصلی است.
۴. ژنتیک و موقعیت جغرافیایی
در هیچ اختلالی نمیتوان ردپای ژنتیک را نادیده گرفت. اگر در خانواده فردی افسردگی فصلی داشته باشد، احتمال ابتلا در سایر اعضا بیشتر است. همچنین، موقعیت جغرافیایی نقش پررنگی دارد: در کشورها و مناطق با عرض جغرافیایی بالا (که نور خورشید کمتر است)، این اختلال شیوع بیشتری دارد. برخی از افراد که دسترسی مداوم به نور طبیعی ندارند، ممکن است افسردگی فصلی را به شکل مزمن تجربه کنند.
🩺برای دریافت مشاوره تخصصی با بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود❕❗
علائم افسردگی فصلی
علائم SAD میتواند در شدت متفاوت باشد، اما رایجترین آنها شامل موارد زیر است:
- میل شدید به مصرف کربوهیدراتها و قندها
- مشکل در تمرکز و کاهش هوشیاری
- افت کارایی در طول روز
- دشواری در بیدار شدن صبحها
- خستگی مفرط و بیحوصلگی
- غمگینی مزمن و عدم لذت از فعالیتها
- به هم خوردن ریتم خواب و ساعت بیولوژیک بدن
یکی از ویژگیهای رایج در مبتلایان، تغییرپذیری خلقی است. افراد با تغییرپذیری خلقی بالا معمولا واکنش پذیری هیجانی بیشتری هم دارند یعنی با تغییرات محیطی سریعتر ناراحت یا هیجان زده میشوند.
😴بهترین روش برای درمان اختلالات خواب چیست⁉️
روشهای درمان افسردگی فصلی
درمان افسردگی فصلی را بهتر است پیش ازآغاز فصل و بروز علائم افسردگی آغاز کنید. روش های درمان به شرح زیر است:
داروهای ضدافسردگی
درمان دارویی معمولا با داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین انجام میشود. این داروها با افزایش سطح سروتونین در مغز، به بهبود خلق، کاهش احساس غمگینی و افزایش انرژی کمک میکنند. استفاده از دارو باید تحت نظر روانپزشک باشد، زیرا نوع دارو، دوز مصرف و مدت درمان برای هر فرد متفاوت است.
رفتاردرمانی شناختی
این روش توسط روهان در سال ۲۰۰۹ معرفی شد و درمانی ساختارمند و متمرکز برای حل مشکلات فعلی است. در CBT، فرد یاد میگیرد تفکرات ناکارآمد و منفی خود را شناسایی و اصلاح کند تا در برابر تغییرات فصلی مقاومتر شود.
نوردرمانی
از آنجا که افسردگی فصلی ارتباط نزدیکی با نور دارد، یکی از درمانهای اصلی استفاده از نور مصنوعی ویژه است. در این روش، فرد روزانه مدتی در معرض جعبهی نور با شدت خاصی از روشنایی قرار میگیرد تا سطح ملاتونین در بدنش تنظیم شود. این روش درمانی توسط انجمن روانپزشکی آمریکا تایید شده است.
درمانهای نوین مثل نوروتراپی
نوروتراپی یا rTMS (تحریک مغناطیسی مغز) روشی غیرتهاجمی و بدون عارضه است که باعث باز تنظیمی عملکرد نورونهای مغز میشود. این درمان الگوهای عصبی را تصحیح میکند و به پایداری خلق کمک میکند.
درمان افسردگی با آر تی ام اس، در سالهای اخیر به عنوان یکی از موثرترین و ایمنترین درمانهای نوین افسردگی فصلی شناخته شده است.
شیوع افسردگی فصلی
بر اساس پژوهشهای روانپزشکی، افسردگی فصلی در میان زنان شایعتر از مردان است. این تفاوت میتواند به عوامل زیستی مانند تغییرات هورمونی و نیز حساسیت بیشتر زنان به تغییرات فصلی مرتبط باشد. همچنین مطالعات نشان میدهد این اختلال بیشتر در سنین جوانی بروز پیدا میکند و افراد جوان نسبت به تغییرات نور و فصل واکنش پذیری بیشتری دارند.
در بررسیهای جمعیتی، میزان شیوع افسردگی فصلی در حدود ۴ تا ۷ درصد گزارش شده است. با این حال، بخش بزرگتری از افراد حدود ۱۳ تا ۲۵ درصد در فصل زمستان درجاتی از تغییرات خلقی، بیحوصلگی یا کاهش انرژی را تجربه میکنند، هرچند شدت آن به حد یک افسردگی بالینی کامل نمیرسد. این آمار نشان میدهد که تغییرات خلقی فصلی پدیدهای نسبتا رایج است و آگاهی از آن میتواند به تشخیص و درمان زودهنگام کمک کند.
❓ سوالات متداول درباره افسردگی فصلی (SAD)
علائم افسردگی فصلی چه هستند؟
علائم اصلی شامل غمگینی، کاهش انرژی، بیحوصلگی، پرخوابی، افزایش اشتها بهویژه میل به شیرینی و کربوهیدراتها، و کاهش تمرکز است. این علائم معمولاً با شروع بهار کاهش مییابند یا از بین میروند.
آیا افسردگی فصلی درمانپذیر است؟
بله. افسردگی فصلی بهخوبی قابل درمان است. درمانهای اصلی شامل نوردرمانی، داروهای ضدافسردگی، رفتاردرمانی شناختی (CBT) و در برخی موارد نوروتراپی یا rTMS هستند.
آیا میتوان از افسردگی فصلی پیشگیری کرد؟
تا حدی بله. شروع درمان پیش از فصلهای سرد، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و حفظ ارتباط اجتماعی میتواند احتمال بروز علائم را کاهش دهد.
تفاوت افسردگی فصلی با افسردگی معمولی چیست؟
تفاوت اصلی در الگوی زمانی است. افسردگی فصلی فقط در ماههای خاصی از سال تکرار میشود، در حالیکه افسردگی معمولی ممکن است در هر زمان و بدون ارتباط با تغییر فصل رخ دهد.
توصیه پایانی
اگر با تغییر فصلها احساس کسالت، غمگینی یا بیحوصلگی میکنید، بهتر است به دنبال درمان باشید. افسردگی فصلی چیزی نیست که تحملش کنید بلکه یک وضعیت واقعی و قابل درمان است. شما هم لایق این هستید که از زیباییهای پاییز و آرامش زمستان لذت ببرید. در کلینیک مهرگلاب، با استفاده از به روزترین روشهای علمی و دستگاههای پیشرفته، متخصصان در کنار شما هستند تا با درمانی متناسب با شرایطتان، کیفیت زندگیتان را بهبود دهند.