با rTMS داروهای اعصاب را دور بریزید؛ درمانی جدید بدون دارو و عوارض

در این مقاله، به بررسی جامع روش درمانی «آر تی ام اس» (rTMS) می‌پردازیم. این روش، به عنوان یک تکنولوژی نوین در حوزه مغز و اعصاب، توانسته است جایگاه ویژه‌ای در درمان اختلالات روانپزشکی و نورولوژیک پیدا کند. در ادامه، به معرفی این روش، کاربردها، مزایا، عوارض احتمالی و نکات مهم پیرامون آن خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید تا جدیدترین و بی عوارض‌ترین روش درمانی بیماری‌های مغز و اعصاب را بشناسید. در انتهای مقاله می‌توانید از مشاوره آنلاین با پزشک نیز بهره‌مند شوید.

آشنایی کلی با دستگاه rTMS

آر تی ام اس (rTMS) مخفف «تحریک مغناطیسی مکرر ترانس‌کرانیال» است که روشی نوین، غیر تهاجمی و بدون درد برای تنظیم فعالیت مغز، بدون نیاز به دارو یا جراحی به شمار می‌رود. در این روش، یک دستگاه خاص به نام کویل مغناطیسی روی سر بیمار قرار می‌گیرد. این کویل، پالس‌های مغناطیسی دقیقی تولید می‌کند که از جمجمه عبور کرده و به نواحی خاصی از مغز می‌رسند.

دستگاه آرتی ام اس (rTMS) یک سیستم پزشکی پیشرفته است که برای تحریک غیرتهاجمی مغز طراحی شده است. این دستگاه از یک کویل مغناطیسی تشکیل شده که روی پوست سر قرار می‌گیرد و پالس‌های مغناطیسی دقیقی را به نواحی خاصی از مغز ارسال می‌کند.

اجزای اصلی دستگاه شامل موارد زیر است:

• کویل (Coil): قطعه‌ای که پالس‌های مغناطیسی تولید کرده و نزدیک به سر بیمار قرار داده می‌شود. شکل و نوع کویل می‌تواند بسته به هدف درمان متفاوت باشد.
• منبع تغذیه و واحد کنترل: بخشی که انرژی الکتریکی را به میدان‌های مغناطیسی تبدیل کرده و شدت، فرکانس و مدت‌زمان تحریک را تنظیم می‌کند.
• سیستم خنک کننده: از داغ شدن کویل در طول جلسات طولانی درمان جلوگیری می‌کند.
• اجزای اصلی دستگاه شامل موارد زیر است:
• نرم‌افزار کنترلی: که امکان برنامه ریزی دقیق پروتکل‌های درمانی و شخصی سازی شدت و محل تحریک مغزی را فراهم می‌کند.

عملکرد دستگاه آرتی ام اس کاملا غیرتهاجمی است. هنگام استفاده، بیمار روی صندلی مخصوص می‌نشیند و کویل روی سر او قرار داده می‌شود. سپس دستگاه پالس‌های مغناطیسی کوتاه و متوالی تولید می‌کند که بدون درد، به مغز منتقل می‌شوند.

مکانیسم اثر آر تی ام اس rTMS بر مغز

دستگاه آرتی ام اس (rTMS) با استفاده از پالس‌های مغناطیسی دقیق، بخش‌های خاصی از مغز را تحریک می‌کند. این پالس‌ها از روی پوست سر عبور کرده و به نورون‌های مغزی می‌رسند، بدون آن‌که نیازی به جراحی یا بیهوشی باشد. در واقع، آرتی ام اس جریان‌های الکتریکی ضعیفی در سلول‌های عصبی ایجاد می‌کند که باعث تغییر فعالیت آن‌ها می‌شود.

اگر بخشی از مغز کم‌فعال باشد، این روش می‌تواند آن را تقویت کند و اگر ناحیه‌ای بیش‌فعال باشد، می‌تواند فعالیتش را کاهش دهد. به همین دلیل آرتی ام اس در درمان بیماری‌هایی مانند افسردگی، اضطراب، وسواس، ترک اعتیاد، دردهای مزمن و حتی توانبخشی بیماران سکته مغزی مؤثر است.

به بیان ساده، آرتی ام اس مانند یک تنظیم کننده مغزی عمل می‌کند؛ یعنی فعالیت بخش‌های مختلف مغز را متعادل کرده و به بهبود علائم بیماران کمک می‌کند.

🔆آیا درمان با آر تی ام اس در کودکان امکان پذیر است⁉️

مراحل درمان با rTMS

درمان با آر تی ام اس طی چند مرحله مشخص و کاملا برنامه‌ریزی شده انجام می‌شود. این فرآیند بدون درد، غیر تهاجمی انجام می‌شود، به این معنی که بیمار نیازی به بستری شدن ندارد.

ارزیابی اولیه

در مرحله اول، پزشک متخصص مغز و اعصاب یا روانپزشک، وضعیت بیمار را از نظر جسمی و روانی بررسی می‌کند. هدف این است که مشخص شود آیا بیمار گزینه مناسبی برای rTMS هست یا خیر. عواملی مانند نوع بیماری (مثل افسردگی مقاوم، اضطراب یا ام اس)، شدت علائم، سابقه پزشکی، وجود ایمپلنت فلزی در سر یا سابقه تشنج بررسی می‌شود.

تعیین پارامترهای درمان

پس از تایید صلاحیت بیمار، ناحیه‌ای از مغز که باید تحریک شود، با کمک دستگاه تعیین می‌شود. سپس پارامترهایی مانند شدت پالس، فرکانس تحریک و مدت زمان جلسه بر اساس شرایط بیمار تنظیم می‌گردد. این مرحله بسیار مهم است و باید توسط پزشک مجرب انجام شود.

انجام جلسات درمانی

جلسات درمان معمولا ۲۰ تا ۴۰ دقیقه زمان می‌برد. بیمار روی یک صندلی مخصوص می‌نشیند و یک کویل مغناطیسی روی سر او قرار خواهد گرفت. در طول جلسه، بیمار بیدار است و فقط ممکن است احساس ضربه‌های خفیف یا صدای تق تق دستگاه را حس کند. درمان در قالب ۲۰ تا ۳۰ جلسه (۵ روز در هفته) در چند هفته متمادی انجام می‌شود.

پیگیری و تنظیم مجدد

پزشک در طول دوره درمان، روند بهبودی بیمار را بررسی می‌کند. در صورت نیاز، پارامترهای درمانی تغییر داده می‌شود یا جلسات نگهدارنده برای پایداری درمان تنظیم می‌گردد. تاثیرات rTMS می‌تواند بین ۴ ماه تا یک سال دوام داشته باشد.

کاربردهای درمانی rTMS

اختلالات بسیاری وجود دارد که به صورت تجربی و آماری ثابت شده است که با جلسات منظم آر تی ام اس، تا حد قابل توجهی کنترل شده‌اند. در ادامه به برخی از این موارد اشاره خواهیم کرد:

۱. افسردگی مقاوم به درمان

یکی از اصلی‌ترین کاربردهای این دستگاه درمان افسردگی با rTMS است، در بیمارانی که به داروهای ضد افسردگی پاسخ مناسبی نمی‌دهند این روش بسیار مناسب است. مطالعات نشان داده‌اند که پالس‌های مغناطیسی می‌تواند بهبود قابل توجهی در علائم افسردگی ایجاد کند.

🔹نحوه عملکرد: تحریک ناحیه قشر پیش پیشانی چپ، باعث تنظیم ترشح انتقال دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و دوپامین می‌شود که در بهبود خلق و درمان افسردگی موثرند.

۲. اختلالات اضطرابی

rTMS در درمان اختلالات اضطرابی مانند اختلال اضطراب فراگیر (GAD) و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) نیز موثر بوده است. تحریک نواحی خاصی از مغز می‌تواند به کاهش علائم اضطرابی کمک کند.

🔹نحوه عملکرد: آر تی ام اس با تعدیل فعالیت بیش فعال بخش‌هایی از مغز مانند آمیگدال و قشر پیش‌پیشانی، واکنش‌های اضطرابی را کاهش می‌دهد.

۳. توانبخشی پس از سکته مغزی

در بیماران سکته مغزی، آر تی ام اس می‌تواند به بهبود عملکرد حرکتی و شناختی افراد کمک کند. با تحریک نواحی آسیب دیده مغز، امکان بازیابی عملکردهای از دست رفته افزایش خواهد یافت و درمان سکته مغزی با rTMS انجام خواهد شد.

🔹نحوه عملکرد: تحریک نواحی نیمکره سالم مغز می‌تواند به بازآموزی مغز و فعال‌سازی نواحی خاموش شده کمک کند و بازسازی عملکرد را سرعت دهد.

۴. درمان میگرن مزمن

rTMS در برخی بیماران مبتلا به میگرن مزمن که به درمان‌های دارویی پاسخ نمی‌دهند، می‌تواند موجب کاهش تعداد و شدت حملات شود. در درمان میگرن با rTMS، تحریک مغناطیسی نواحی خاصی از مغز، فعالیت غیر طبیعی مغزی را که باعث شروع حمله میگرن می‌شود، تعدیل می‌کند.

🔹نحوه عملکرد: آر تی ام اس با کاهش فعالیت غیر طبیعی نورون‌ها در ناحیه پس سری مغز، از شروع حملات میگرنی جلوگیری خواهد کرد.

۵. بیماری پارکینسون

در بیماران مبتلا به پارکینسون، آر تی ام اس می‌تواند به کاهش برخی علائم مانند کندی حرکت، لرزش و اختلالات خلقی کمک کند. هر چند این روش برای پارکینسون هنوز در مراحل پژوهشی قرار دارد، اما نتایج امیدوارکننده‌ای گزارش شده است.

🔹نحوه عملکرد: تحریک مغناطیسی بخش‌هایی از مغز که در تنظیم حرکات نقش دارند (مانند قشر حرکتی)، باعث بهبود هماهنگی و کاهش لرزش می‌شود.

۶. بیماری ام‌ اس

درمان ام اس با rTMS از دیگر دستاوردهای این تکنولوژی است. مطالعات نشان داده‌اند که rTMS می‌تواند با تحریک نواحی خاصی از مغز مانند قشر پیش‌پیشانی، عملکرد شناختی بیماران مبتلا به ام‌اس را بهبود بخشد. 

🔹نحوه عملکرد: با افزایش فعالیت نورون‌ها و بهبود اتصال بین شبکه‌های عصبی مغز، توانایی‌های ذهنی و حرکتی به وضوح بهبود پیدا خواهد کرد.

۷. اوتیسم (ASD)

مطالعات مقدماتی نشان می‌دهند که آر تی ام اس ممکن است بتواند برخی علائم رفتاری در کودکان و بزرگسالان مبتلا به اوتیسم مانند تحریک پذیری، مشکلات توجه و ارتباط اجتماعی را کاهش دهد. البته این کاربرد هنوز به مطالعات بیشتری نیاز دارد.

🔹نحوه عملکرد: تحریک مغناطیسی می‌تواند بر تعاملات نورونی مرتبط با رفتارهای تکراری و پردازش اجتماعی اثر گذاشته و آن‌ها را تعدیل کند.

برای اینکه بدانید آیا شما واجد شرایط درمان با آر تی ام اس هستید یا خیر باید با بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران مشورت نمایید.
☎️۰۹۳۷۳۵۳۳۹۹۲☎️

مزایای آر تی ام اس

• قابل استفاده برای کودکان: به دلیل عوارض پایین درمان با آر تی ام اس در کودکان نیز به کار گرفته می‌شود.
• غیرتهاجمی بودن: نیازی به جراحی یا بیهوشی ندارد.
• عوارض جانبی کم: در مقایسه با داروهای روان‌پزشکی، عوارض کمتری دارد.
• قابلیت تکرار: می‌توان جلسات درمانی را به‌صورت مکرر انجام داد.
• بهبود کیفیت زندگی: در بسیاری از بیماران، بهبود قابل‌توجهی در علائم و کیفیت زندگی مشاهده می‌شود.

در ادامه توضیحات دکتر ناصر مهربان متخصص مغز و اعصاب را درباره درمان با rTMS خواهیم شنید:

ترک اعتیاد با آر تی ام اس (rTMS)

مکانیسم عملکرد ترک اعتیاد با rTMS، بر پایه تعدیل فعالیت مدارهای مغزی مرتبط با پاداش و لذت است. در افراد مبتلا به وابستگی به مواد، نواحی خاصی از مغز مانند قشر پیش پیشانی (Prefrontal Cortex) و سیستم لیمبیک دچار عدم تعادل فعالیت می‌شوند. این اختلال موجب افزایش ولع مصرف (Craving) و کاهش توانایی فرد در کنترل رفتار می‌گردد.

با استفاده از پالس‌های مغناطیسی هدفمند، rTMS فعالیت این نواحی را تنظیم کرده و به تدریج میل شدید به مصرف مواد را کاهش می‌دهد. به همین دلیل، بسیاری از بیماران پس از چند جلسه درمان گزارش می‌کنند که کنترل بیشتری بر رفتار خود دارند و میزان ولع آن‌ها برای مصرف مواد کمتر شده است.

چه افرادی نمی‌توانند از آرتی ام اس استفاده کنند؟

• ایمپلنت فلزی در سر یا گردن: ممکن است میدان مغناطیسی با فلز تداخل کند.
• ضربان‌ساز یا دستگاه‌های الکترونیکی کاشته شده: پالس‌های مغناطیسی می‌توانند عملکرد آن‌ها را مختل کنند.
• صرع کنترل نشده: احتمال تحریک تشنج وجود دارد.

این روش برای سایر افراد معمولا ایمن و غیرتهاجمی است، اما همیشه باید زیر نظر متخصص مغز و اعصاب انجام شود.

❓سوالات متداول درباره rTMS

نتیجه گیری

آر تی ام اس (rTMS) به‌عنوان یک روش درمانی نوین و غیر تهاجمی، توانسته است در درمان اختلالات مختلف روانپزشکی و نورولوژیک مؤثر واقع شود. با مزایای فراوان و عوارض جانبی کم، این روش می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای بیمارانی باشد که به درمان‌های سنتی پاسخ نداده‌اند. با مشاوره با پزشک متخصص مغز و اعصاب، می‌توانید تصمیم‌گیری مناسبی در مورد استفاده از rTMS داشته باشید.