افسردگی؛ خطرناکترین نوع افسردگی کدام است؟

افسردگی؛ واژه ساده‌ای که می‌تواند زندگی فرد را مختل کند. آیا تا به حال احساس کرده‌اید که روزهایتان بی‌دلیل بی‌انرژی و بی‌معنا شده‌اند؟ ممکن است این حالت تنها یک ناراحتی گذرا نباشد، بلکه ویژگی‌های بیماری افسردگی را نشان دهد. اگر می‌خواهید بدانید که خود یا اطرافیانتان درگیر این بیماری هستید یا خیر تا پایان این مقاله با ما همراه باشید و اگر پاسخ سوالتان را دریافت نکردید، به صورت آنلاین از متخصص مشاوره بگیرید.

افسردگی چیست؟

افسردگی (Depression) یک اختلال خلقی پیچیده است که با احساس مداوم غم، بی‌علاقگی، ناامیدی و از دست دادن انگیزه همراه است. برخلاف غم‌های روزمره، افسردگی حالتی موقتی نیست بلکه یک وضعیت مزمن است که می‌تواند هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سال‌ها ادامه پیدا کند.

از نظر علمی، افسردگی به دلیل تغییر در تعادل شیمیایی مغز، به ویژه در سطح انتقال دهنده‌های عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نورآدرنالین رخ خواهد داد. تحقیقات تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که بخش‌هایی از مغز مانند هیپوکامپ و قشر پیش پیشانی در بیماران مبتلا به Depression عملکرد متفاوتی دارند. در واقع، افسردگی تنها یک اختلال روانی نیست، بلکه یک بیماری نورولوژیک و بیوشیمیایی نیز محسوب می‌شود که نیاز به درمان علمی دارد.

انواع افسردگی

افسردگی می‌تواند شکل‌های گوناگونی داشته باشد که هر کدام علائم و شدت متفاوتی دارند. مهم‌ترین انواع آن عبارت‌اند از:

1. افسردگی اساسی یا ماژور
2. افسردگی فصلی
3. افسردگی پس از زایمان
4. افسردگی مقاوم به درمان
5. افسردگی خفیف یا مداوم
6. افسردگی قبل از قاعدگی
7. افسردگی موقعیتی یا واکنشی
8. افسردگی آتیپیک

😵‍💫آیا افسردگی از عوامل خطر زوال عقل است⁉️

۱. افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder – MDD)

رایج‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نوع Depression است که با غم عمیق، احساس پوچی و از دست دادن علاقه به زندگی همراه می‌شود. این اختلال معمولاً هفته‌ها یا حتی ماه‌ها ادامه دارد و اگر درمان نشود، می‌تواند بر عملکرد شغلی، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی اثر جدی بگذارد. در بیماران مبتلا، تغییرات شیمیایی در مغز به‌ویژه در سطح سروتونین و دوپامین مشاهده می‌شود.

نشانه‌ها:

• غم و اندوه مداوم بدون دلیل مشخص
• از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزمره
• تغییر اشتها (افزایش یا کاهش قابل‌توجه وزن)
• اختلال خواب (بی‌خوابی یا پرخوابی)
• خستگی و بی‌انرژی بودن
• احساس گناه یا بی‌ارزشی
• کاهش تمرکز و تصمیم‌گیری
• افکار خودکشی یا مرگ

۲. افسردگی فصلی (Seasonal Affective Disorder – SAD)

افسردگی فصلی معمولا در فصول پاییز و زمستان و در نتیجه کاهش نور خورشید ایجاد می‌شود. کاهش نور باعث اختلال در ترشح هورمون ملاتونین و سروتونین می‌شود که در تنظیم خلق نقش دارند. اغلب بیماران در فصل‌های سرد احساس خستگی، خواب زیاد و پرخوری پیدا می‌کنند و با آمدن بهار حالشان بهتر می‌شود.

نشانه‌ها:

• احساس خستگی و خواب زیاد
• تمایل به خوردن غذاهای شیرین و پرکربوهیدرات
• افزایش وزن در فصول سرد
• کاهش تمرکز و انرژی
• خلق افسرده یا تحریک‌پذیر

۳. افسردگی پس از زایمان (Postpartum Depression)

در برخی از مادران، پس از زایمان تغییرات شدید هورمونی و فشارهای روحی باعث بروز افسردگی می‌شود. این نوع افسردگی می‌تواند بر ارتباط مادر و نوزاد تاثیر بگذارد و در صورت درمان نشدن، خطرناک باشد. Depression پس از زایمان ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد.

نشانه‌ها:

• غم و گریه‌های بی‌دلیل
• احساس گناه یا ناتوانی در مراقبت از نوزاد
• اضطراب و بی‌قراری
• تغییر اشتها و اختلال خواب
• از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزمره
• عدم علاقه به نوزاد

۴. افسردگی مقاوم به درمان (Treatment-Resistant Depression)

در برخی بیماران، افسردگی به داروهای معمولی پاسخ نمی‌دهد و حتی پس از چند دوره درمان همچنان علائم باقی می‌مانند. این نوع Depression معمولا به عوامل ژنتیکی یا تغییرات پیچیده در ساختار مغز مربوط است. در چنین شرایطی درمان افسردگی با آر تی ام اس و درمان‌های ترکیبی می‌تواند نجات بخش باشد.

نشانه‌ها:

• ادامه یافتن علائم علی‌رغم مصرف دارو
• خستگی و ناامیدی مداوم
• بی‌خوابی یا پرخوابی شدید
• احساس بی‌فایده بودن درمان
• کاهش شدید تمرکز و انگیزه

🩺در چنین شرایطی درمان افسردگی با آر تی ام اس و روش‌های نوروتراپی در دستور کار قرار خواهد گرفت. برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره این روش درمانی با شماره زیر تماس بگیرید👇🏼
☎️۰۹۳۷۳۵۳۳۹۹۲📞

۵. افسردگی خفیف یا مداوم (Dysthymia)

این نوع افسردگی خفیف‌تر از Depression اساسی است، اما مدت زمان آن طولانی‌تر خواهد بود و معمولا بیش از دو سال ادامه دارد. بیماران اغلب عملکرد طبیعی دارند اما احساس خستگی و بی‌انگیزگی مزمن می‌کنند و آنقدر این علائم طولانی می‌شود که برداشتن یک خودکار هم می‌تواند در ذهن فرد مانند جابجا کردن کوه باشد.

نشانه‌ها:

• خلق پایین در بیشتر روزها
• کاهش انرژی و تمرکز
• اختلال خواب خفیف
• احساس بی‌ارزشی یا بدبینی مزمن
• کاهش علاقه به فعالیت‌های اجتماعی

۶. افسردگی قبل از قاعدگی (Premenstrual Dysphoric Disorder – PMDD)

نوعی از افسردگی هورمونی است که در مرحله لوتئال چرخه قاعدگی رخ می‌دهد. تغییرات سطح استروژن و پروژسترون بر مغز اثر گذاشته و باعث نوسانات خلقی و علائم افسردگی می‌شوند. این نوع معمولا چند روز قبل از قاعدگی شروع و پس از آغاز آن برطرف می‌شود.

نشانه‌ها:

• تحریک پذیری و اضطراب شدید
• احساس غم و ناامیدی
• درد عضلانی و خستگی
• اختلال خواب یا اشتها
• کاهش تمرکز

😵‍💫همه چیز را درباره بیماری آلزایمر بدانید‼️

۷. افسردگی موقعیتی یا واکنشی (Situational Depression)

این نوع افسردگی در پاسخ به یک رویداد استرس‌زا یا آسیب‌زا مانند مرگ عزیز، طلاق یا از دست دادن شغل ایجاد می‌شود. برخلاف Depression اساسی، معمولا موقتی است اما اگر نادیده گرفته شود، می‌تواند مزمن شود و زمینه اختلالات جدی‌تری را فراهم کند. درمان به موقع این عارضه بهترین راه پیشگیری از عوارض جبران ناپذیر بعدی است.

نشانه‌ها:

• احساس غم شدید پس از یک حادثه خاص
• کناره گیری از اجتماع
• اضطراب و بی‌قراری
• تغییر خواب و اشتها
• تمرکز دشوار بر کارهای روزمره

۸. افسردگی آتیپیک (Atypical Depression)

در این نوع، برخلاف سایر انواع افسردگی، خلق بیمار ممکن است با رویدادهای مثبت موقتا بهتر شود. علائم فیزیکی مانند خواب زیاد و افزایش اشتها شایع هستند. Depression آتیپیک معمولا در سنین جوانی و در زنان بیشتر دیده می‌شود و به درمان‌های خاصی نیاز دارد. به دلیل تغییر خلق و خو یکی از پیچیده‌ترین انواع بیماری است و فرد را درمورد خود دچار تردید می‌کند.

نشانه‌ها:

• افزایش اشتها و وزن
• خواب زیاد و خستگی مفرط
• حساسیت شدید به طرد شدن
• سنگینی در دست و پا
• بهبود موقت خلق پس از اتفاقات مثبت

خطرات عدم درمان افسردگی

نادیده گرفتن افسردگی می‌تواند عواقب بسیاری برای سلامت جسم، روان و حتی عملکرد مغز به همراه داشته باشد. افسردگی درمان نشده نه تنها احساس غم را تداوم می‌بخشد، بلکه به مرور ساختار مغز و عملکرد سیستم عصبی را نیز تغییر می‌دهد. پژوهش‌های تخصصی در حوزه‌ی نورولوژی نشان داده‌اند که Depression طولانی مدت باعث کاهش حجم هیپوکامپ (ناحیه‌ای از مغز که مسئول حافظه و احساسات است) می‌شود به همین دلیل بیماران مبتلا اغلب دچار افت تمرکز، ضعف حافظه و تصمیم‌گیری می‌شوند.

از سوی دیگر، افسردگی مزمن با افزایش سطح هورمون استرس (کورتیزول) ارتباط مستقیم دارد. این تغییرات هورمونی می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی–عروقی، فشار خون بالا، دیابت نوع دو، اختلالات خواب و تضعیف سیستم ایمنی بدن را به شدت افزایش دهند. Depression درمان نشده همچنین آثار قابل توجهی بر روابط اجتماعی و شغلی دارد. فرد ممکن است به‌تدریج از جمع کناره‌گیری کند، علاقه به کار و تعامل با خانواده را از دست بدهد و دچار انزوای عاطفی و افت کیفیت زندگی شود. در موارد پیشرفته، افکار خودکشی یا احساس بی‌ارزشی می‌تواند به مرحله‌ی خطرناک برسد و جان بیمار را تهدید کند.

برای نجات جان خود یا اطرافیانتان باید تحت مشاوره و درمان بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران باشید:

تشخیص افسردگی چگونه است؟

تشخیص افسردگی تنها با مشاهده چند علامت ظاهری ممکن نیست. متخصص مغز و اعصاب معمولا از ابزارهای زیر برای ارزیابی استفاده می‌کند:

• مصاحبه بالینی و پرسش نامه‌های استاندارد
• بررسی وضعیت مغزی و عصبی در صورت شک به علت‌های نورولوژیک
• آزمایش‌های خون و هورمون‌ها برای بررسی عملکرد تیروئید و سیستم عصبی
• بررسی سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی

در بسیاری از موارد، Depression با بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون، ام اس یا آسیب‌های مغزی همپوشانی دارد و نیاز به تشخیص دقیق توسط متخصص مغز و اعصاب دارد.

درمان افسردگی

درمان افسردگی ترکیبی از روش‌های دارویی، روان‌درمانی و در موارد خاص، روش‌های تحریک مغزی است.

۱. درمان دارویی

داروهای ضدافسردگی با تنظیم سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و نورآدرنالین، باعث بهبود خلق و کاهش علائم افسردگی می‌شوند. داروهای رایج شامل گروه‌های SSRI (مثل سرترالین و سیتالوپرام) و SNRI (مثل ونلافاکسین و دولوکستین) هستند. انتخاب نوع و دوز دارو باید حتماً تحت نظر متخصص مغز و اعصاب یا روان‌پزشک انجام شود، زیرا مصرف خودسرانه می‌تواند باعث عوارض یا تشدید علائم شود.

۲. روان درمانی

روان‌درمانی یکی از موثرترین روش‌ها برای درمان Depression، به ویژه در موارد خفیف تا متوسط است. در این روش، بیمار با کمک درمانگر، افکار منفی، باورهای اشتباه و الگوهای رفتاری ناسالم را شناسایی و اصلاح می‌کند. درمان شناختی-رفتاری (CBT) و درمان بین فردی (IPT) از پرکاربردترین رویکردها هستند. روان درمانی معمولا در چندین جلسه انجام می‌شود و اغلب در ترکیب با دارو، نتایج بهتری به دنبال دارد.

۳. درمان‌های نوین مغزی

در افسردگی‌های شدید یا مقاوم به دارو، از روش‌های نوین تحریک مغزی برای بهبود عملکرد نورون‌ها استفاده می‌شود. تحریک مغناطیسی مغز (rTMS) با ارسال امواج ملایم به بخش پیش‌پیشانی مغز، بدون جراحی و درد انجام می‌شود. در موارد پیشرفته‌تر، تحریک عمقی مغز (DBS) یا نوروفیدبک به‌کار می‌رود که با تنظیم فعالیت الکتریکی مغز، خلق و رفتار بیمار را متعادل می‌کند. این روش‌ها معمولاً زیر نظر متخصص مغز و اعصاب در مراکز تخصصی انجام می‌شوند.

شیوع افسردگی

بیش از ۳۵۰ میلیون نفر در سراسر دنیا از نوعی از این بیماری رنج می‌برند. در ایران نیز، طبق داده‌های وزارت بهداشت و تحقیقات اپیدمیولوژیک، حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد از بزرگسالان علائم افسردگی را تجربه می‌کنند به این معنا که از هر هشت تا ده نفر، حداقل یک نفر درجاتی از افسردگی را دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که زنان دو برابر مردان در معرض ابتلا به Depression قرار دارند. علت این تفاوت معمولا به تغییرات هورمونی، فشارهای خانوادگی و اجتماعی و حساسیت بیشتر سیستم عصبی به استرس برمی‌گردد.

از نظر سنی، بیشترین موارد افسردگی بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی مشاهده می‌شود یعنی در دوره‌ای که افراد بیشترین درگیری ذهنی و فشار اقتصادی و شغلی را تجربه می‌کنند. در سال‌های اخیر، عوامل فرهنگی مانند سبک زندگی کم‌تحرک، وابستگی به فضای مجازی، استرس شغلی، مشکلات اقتصادی و کاهش تعاملات اجتماعی نقش مهمی در افزایش میزان Depression داشته‌اند. افزایش آگاهی عمومی درباره علائم و درمان افسردگی، و دسترسی آسان‌تر به خدمات مشاوره و روان‌پزشکی، می‌تواند نقش مؤثری در کنترل و کاهش شیوع این اختلال در جامعه ایفا کند.

پیشگیری از ابتلا به افسردگی

پیشگیری از افسردگی ممکن است دشوار به نظر برسد، اما رعایت چند اصل می‌تواند احتمال ابتلا را به شدت کاهش دهد:

• داشتن الگوی خواب منظم و کافی
• ورزش روزانه و فعالیت فیزیکی
• تغذیه متعادل و مصرف غذاهای حاوی امگا-۳
• کاهش استرس با مدیتیشن یا یوگا
• ارتباط اجتماعی موثر و پرهیز از انزوا
• مراجعه دوره‌ای به پزشک برای بررسی وضعیت روانی

تحقیقات نشان داده‌اند که فعالیت‌های ذهنی مثبت مانند یادگیری مهارت جدید یا مطالعه کتاب می‌تواند فعالیت نورونی را تقویت کرده و از بروز افسردگی پیشگیری کند.

❓سوالات متداول درباره افسردگی

نتیجه گیری

افسردگی تنها یک حالت روحی زودگذر نیست، بلکه یک اختلال پیچیده مغزی و روانی است که نیازمند توجه و درمان تخصصی است. اگر علائمی مانند غم طولانی مدت، بی‌انگیزگی، تغییر خواب و اشتها یا احساس بی‌ارزشی دارید، درنگ نکنید و با یک متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید. درمان به موقع می‌تواند نه تنها کیفیت زندگی، بلکه سلامت مغز و سیستم عصبی شما را نیز حفظ کند.